Teken van leven Dood, boeddhisme en Batchelor Waarom leraren?

 
Dit jaar staat - net als het vorige toen het hart het bijna begaf - in het teken van ziekten.
De eerste helft van dit jaar had ik stevige bloedarmoede; toen dat verholpen leek ging het van onderen fout. Eerst een blaasontsteking, maar dat was slechts een voorbode van de prostaatkanker die ik blijk te hebben. Met uitzaaiingen. Nu ben ik net gecastreerd omdat testosteron de kanker bevordert. Over een paar weken volgt de chemo. Het is ongeneeslijk maar het kan wel een paar jaar duren voor ik dood ga.
Maar goed, dan zou ik 80 zijn en dat is ook wel een mooie leeftijd.

Dit is trouwens blog nummer 300, wel een goed aantal.

=======================================================================

Wat heb ik aan het boeddhisme als ik dood ga?
Batchelor, Wallis en Schettini

Weer eens bezig met de dood (op termijn) vroeg ik me af wat ik nu aan het boeddhisme heb. Een behoorlijke portie gemoedsrust, dat zeker wel. Maar weinig specifieks, weinig ontologisch bijvoorbeeld. Hoe zit het met m'n favoriete auteur, Stephen Batchelor? Zoekend naar artikelen van en over hem kwam ik (niet echt recent) bij het artikel 'On the Faith of Secular Buddhists' van Glenn Wallis (HIER ).
Dat sloot aan bij de moeite die ik had met het boek 'After Buddhism' van Batchelor: toch nog veel te boeddhistisch met een nogal willekeurige selectie uit de oude Dhamma. Daarover heb ik al geschreven in een blog uit 2015 . Wallis bespreekt een eerder artikel van Batchelor, de kern van z'n latere boek bevattend.
Nu spreekt me het meest de reactie (in zekere zin: tussenpositie) aan van Stephen Schettini, The Naked Monk. Ik noemde dit al in een blog uit oktober 2012 :
Hij schreef: (HIER ) :

'The hardest thing I ever did was walk away from Buddhism. It had saved my sanity and my life. After decades of self-destructive behavior, I’d found myself at home in the arms of the Tibetan Diaspora. After years of isolation, I’d felt I belonged.
Like many converts however, I came in time to see that the lineage-holders were just human, that Buddhism was just another religion. Perhaps the biggest lesson I’d learned from my adventure was that no matter which labels I adopted or rejected, in the end I’d have to depend on my wits.
Easier said than done. That tidy explanation didn’t end my emotional dependency. Even as I left my Buddhist teachers and friends, I still felt driven to rationalize my move in the eyes of the Buddha. It was childish, but there you are. I make no apologies for it.
I turned to the Pali Canon, the least disputed of all Buddhist scriptures, and found my justification. The Buddha, I convinced myself, would approve of my position. I even found citations about “no two monks taking the same path,” and so on.
Such is myth and the way we use it. It helps us through our baby steps. I was deeply attached to the story of the ‘historical’ Buddha. I still think it’s a great story.
There was a time when I thought I’d explored it to the point of destruction. I realized that separating the myth of the man from his history was beyond me — probably beyond anyone. I’d never disentangle my projections from the accumulated weight of two and a half millennia of religious scholarship. I thought that mattered.
What makes scholarship religious is the deliberate agenda of making reality fit the theory. It’s the very opposite of the scientific agenda, which is to abandon any beliefs that don’t fit reality. The Dalai Lama himself pays lip service to this notion, though he’s really in no position to enact it.
As time passed, I identified myself as an ‘ex-Buddhist.’ At first I felt rather brave, as if I was stepping into a formless dimension without structure or refuge. When I started teaching and needed a label, ‘ex-Buddhist’ conveniently described me as having being molded by Buddhism but no longer beholden to it. It caught the eye of people in similar situations, as well as those who were curious about Buddhism but didn’t want to join up. So it did what needed to be done. That’s what labels are for.
...
As far as I can make out, Wallis intends Speculative non-Buddhism to be x-Buddhism’s alter-ego, perhaps even its conscience. This sleight of hand is precarious, however, for how could it not be yet another x-Buddhism? No matter how vociferously Speculative Non-Buddhists attack x-Buddhists, they too are a strip off the old block. They define their field of interest using the nounBuddhism and attaching their own adjectives. Speculative Non-Buddhism is informed by various ways of adhering to or rejecting the historical Buddhist tradition of ideas and practices. It speaks to an audience of Buddhists and ex-Buddhists. Who else is interested?
Wallis’s recent criticism of Secular Buddhism as being just another faith has provoked some people to defend Stephen Batchelor, who is perfectly able to defend himself – should he so choose. Perhaps though, he won’t.
In a conversation I had with Batchelor the day before Wallis’s post appeared, we considered the question Why Buddhism, and mutually lamented our dependency on Buddhist terminology. In that conversation Batchelor implicitly endorsed many of Wallis’s points. Just last year I confronted Batchelor when he described himself, without any adjectives at all, as a Buddhist. “But of course,” he said. “I have no trouble with that.”
As someone who’s been an ex-Buddhist for thirty years and counting, I know my position is troublesome. But let’s not get bogged down in labels.
It all comes down, of course, to practice. Unless I’m missing something, we all — Buddhists, x-Buddhists and Speculative non-Buddhists — have at one time or another sought in Buddhism something non-intellectual. We wondered, “Here we are; now what?” The fact that we might have answered this from Western sources is beside the point. We went to Buddhism, which answers the dilemma at great length, engagingly, provocatively and practically.
There lies our common ground: we all turned once upon a time to Buddhism.
The question raised by Wallis’s latest blog post about Batchelor and ‘his’ Secular Buddhism is this: is there something unique in Buddhism that substantially distinguishes it, say, from the philosophy of Socrates, Thoreau or even Eckhart Tolle.
Wallis’s answer is no and he’s right. To identify Gotama and his thoughts as ‘special,’ is religious, anti-scientific and wishful thinking, plain and simple.
Wallis therefore identifies Secular Buddhism as just another x-Buddhism, one more victory for myth and faith. Batchelor may be trying to establish a Buddhism divorced from wishful thinking, but in fact is creating another religion based on transcendence, personality, intellectual uniqueness, self-sufficiency and righteousness. Secular Buddhists are sticking their heads in the sand when they should be exploring further afield. How could they not study and debate Aristotle, Hume, and Parfit; the Stoics and Epicureans, Descartes, Kierkegaard and Wittgenstein? Why would they ignore Emerson, Thoreau, Montaigne, Pascal and Nietzsche?
All this assumes that everyone else is engaged in the same intellectual exercise as the Speculative Non-Buddhists.
...
It’s not exactly Wallis’s fault that a commenter on his blog described Batchelor and Secular Buddhists as ‘third-rate New Age, self-help gurus,’ but it’s curious that he let this sort of hyperbole pass. He is the moderator, after all. He asks for comments from friends and foes alike, but does nothing to stop dissenters being shooed or even scared away. Serves them right perhaps, for being sissies.
Wallis’s attacks on x-Buddhism are stridently intellectual. There’s no trace of the old young Wallis who became ‘Buddhist’ in the first place. Am I wrong in assuming that, like most of us, he did so to explore the illogicality of existence?
In his May 2012 article he demonstrates that Secular Buddhism is a faith ‘indistinguishable from every other system of religious belief,’ and comments, ‘The grounding of an “ism” in faith is neither new nor interesting.’ Wallis’s faith lies apparently in The New,aka the old Enlightenment project of Progress.
We’ve all been steeped at one time or another in Buddhist philosophy, all bumped up against the bleak limits of rationalization. We’ve all hoped there’s more to life than logic, ideas and points of view. Have the Speculative Non-Buddhists abandoned that hope?
They attack every x-Buddhism as ‘mythical.’ Nowhere do they explain what’s wrong with myth. Presumably it’s bad because it’s illogical.
Oh really. They’re no fun.
I understand bitterness. When I left the Tibetans, I was furious. How dare they not live up to my expectations? How childish it sounds to phrase it like that, and yet that’s how I felt for years. Perhaps the Speculative Non-Buddhists are in the same boat. They certainly seem to avoid the psycho-social dimension of life, seeking certainty in intellect, as if cyclic existence is just for idiots.
Wallis’s intellect is capacious and dazzling. He seems to believe it will lead somewhere new; therein lies his faith, perhaps. However, my bet is that his intellect is just as circular as yours and mine. Where will thoughts ever lead but back on themselves? They have their uses, but to reformulate them as New and Improved is just one more mind game, in fact a very old one. Ideas are tools of communication, not tickets to freedom. Sooner or later every decent idea is hijacked by yet another Quixotic search for meaning in a meaningless universe.
So what’s the alternative? Wallis attacks those who, recognizing the limits of logic, turn to myth. To treat myths as logical may be foolish, but to reject them as ‘untrue’ is philistine. To know them for what they are is to invest in the possibility of non-literal meaning — plain experience for some, transcendence for others, but in either case the meat and potatoes of life.
Myth is mankind’s basic currency of communication, shared by our ancestors around the campfire. It’s a vehicle of practical wisdom, not abstract theory. Wallis has fallen into the trap of thinking that logic trumps myth. We need both.
We don’t have to study every thinker any more than we have to think every thought. The task at hand is to live — and why not live enjoyably? No one has ever come up with a better raison d’être than love, and yet so many are distracted by the pursuit of truth. Being right is overrated.
Secular Buddhists are just trying to gather their lives together without dogma and, in most cases, without spending their days and nights immersed in heavy tomes of polysyllabic run-on sentences. To say there’s no difference between them and religious Buddhists is to abuse plain language in the name of intellectual perfection. It’s silly.
The Speculative Non-Buddhists are right. How dreary. More to the point, So What?'

Na dit artikel volgen 133 comments: boeiende discussies en nog boeiender misverstanden; HIER

-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

En wat heb ik hier nu aan, of straks als ik dood ga? Niets, nutteloze kennis en nutteloze inzichten.
Dat zijn de beste, net zoals die over die andere twee favoriete onderwerpen van me: evolutie-theorie en de astrofysische vraag of donkere materie wel of niet bestaat; daar kan geen leven-na-de-dood- of godsbewijs-discussie tegenop.

=======================================================================

Weer eens over de leraar

Of 'eens'? Meer oneens eigenlijk.
De BUN bestaat ook nog steeds; ze hebben een 'Dharma Advies Groep' (DAR), waarin een tiental leraren van diverse pluimage denken. Deze DAR heeft een advies geschreven over de leraar. Het is niet openbaar maar onderzoeksjournalist Rob Hogendoorn heeft het te pakken gekregen. Ik zet het hieronder zodat iedereen het kan lezen.

Rob richt zich in z'n commentaar op dit stuk helemaal op het wegkijken van deze leraren bij het seksueel misbruik (zie HIER )
Dat geeft mij de vrijheid het helemaal en alleen als een opiniërend artikel over de boeddhistische leraar te zien. Geschreven door een heterogene groep, er spreekt geen centrale intelligentie uit. Maar wel interessant om te zien hoe de leraar over zichzelf/haarzelf denkt.
Samengevat: lekker belangrijk.

En dat blijf ik onjuist en onbegrijpelijk vinden. Waar is toch het idee vandaan gekomen dat voor het vertrouwd raken met en beoefenen van het boeddhisme de leraar onmisbaar belangrijk is? Belangrijker dan de leer in de ogen van sommigen (leraren)?

Ik heb de betreffende passage al vaker geciteerd maar doe het nog eens.
In het vroege boeddhisme, in de Pali Canon en in Theravada speelt de leraar ook een rol. Vooral de Boeddha zelf als leraar dan; maar ook wel de senior-monnik.
Maar vooral toch is de LEER de leraar
Duidelijk wordt dat verwoord in twee citaten uit de Maha Parinibbana Sutta(Digha Nikaya 16):
“ 2.26. Wees daarom, Ananda, als een eiland voor jullie zelf, een toevlucht voor jullie zelf, zoek geen externe toevlucht. Met de Dhamma als jullie eiland, met de Dhamma als jullie toevlucht, zoek geen andere toevlucht.
en
6.1. En de Heer zei tegen de Eerwaarde Ananda: "Het kan zijn, Ananda, dat in sommigen van jullie de gedachte opkomt: 'De instructies van de Meester zijn er niet meer; wij hebben geen Leraar meer.' Maar zo, Ananda, moet dat niet worden gezien. Want, Ananda, dat wat ik verkondigd heb en bekend gemaakt heb als de Dhamma en de Discipline, dat zal jullie Leraar zijn nadat ik ben heengegaan."

Vergelijk deze bescheiden invulling van de rol van de leraar, aangevuld met een meer centraal stellen van 'de spirituele vriend' (in essentie een horizontale relatie) eens met het zelfbeeld van de Nederlandse Boeddhistische Leraar zoals dat is verwoord in het onlangs vetschenen advies van de DAR aan de BUN, hieronder.

Nog een paar specifieke punten
* "...boeddhistische meesters. De meesters nemen een bijzondere positie in: zij spreken hart en geest heel direct aan. Boeddhistische meesters zijn in staat anderen te helpen het pad geheel te realiseren tot en met de ontwaakte staat." 'Heel direct", dat is voor mij: op een anti-intellectualistisch wijze; dit staat op gespannen voet met veel van wat er verder in dit artikel staat.

* Er wordt gesteld: "Van belang is dat de leerling een leraar zoekt die bij hem of haar past, waarmee een zekere ‘klik’ ervaren wordt." Dat klinkt goed maar niet aan de orde komt dat die klik er op en gegeven moment (en paar jaar bv) niet meer is, dat leraar en leerling elkaar kunnen loslaten. Een leraar moet die mogelijkheid (inclusief eventueel 'doorverwijzen') nadrukkelijk aanbieden.

* De leraren hebben het met geen woord over de rol van van de leraar in de sangha als wereldljke organisatie. Laat ik maar duidelijk stelling nemen: een leraar dient geem functie te hebben in het (stichtings- of verenigings-)bestuur van de sangha.

* Indirect heb ik nu wel degelijk over misbruik gehad:
ALS GEEN LERAAR DAN GEEN MISBRUIK DOOR DE LERAAR.
In een sangha als vriendengroep kan er natuurlijk ook misbruik zijn, maar zo'n groep zal niet makkelijk een sekte worden, dus het gevaar is kleiner.

-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

"Leraren in het Boeddhisme
Onderricht in boeddhistische tradities kent verschillende aspecten. Als gevolg daarvan zijn er ook verschillende typen leraren. Deze tekst beschrijft de rol van leraren in het boeddhisme en gaat ook in op de relatie tussen leraar en leerling. 1

Onderzoekende geest staat voorop
Ten tijde van de Boeddha, de Ontwaakte, was er een groep leken, de Kalama’s, die de Boeddha vroegen hoe zij konden weten wat ze moesten geloven. De Boeddha antwoordde: ‘Kalama’s, gaat niet af op de mondelinge traditie, op een successie van leraren, op horen zeggen, op de overlevering van heilige geschriften, op geredeneer, op logische afleiding, op redelijke overweging, op het intuïtief toelaten van een theorie, op de schijn van bekwaamheid [van de leraar] of op de gedachte “Deze asceet is onze goeroe.” Maar wanneer jullie voor jezelf weten: “Deze geestestoestanden zijn onheilzaam [:], afkeurenswaardig [:], leiden, als je er volledig door in beslag wordt genomen, tot onheil en tot leed” dan moeten jullie ze opgeven. (in: Anguttara-Nikaya, Deel 1. Tika-Nipata, Sutta 3.65, Uitgeverij Bodhi, 2016). Via een gesprek van vragen en antwoorden brengt de Boeddha dan de Kalama’s tot het inzicht dat wanneer in een persoon begeerte opkomt, dit hem of haar schade zal berokkenen en dat wanneer begerigheid afwezig is, dit heilzame gevolgen heeft. Hij geeft de Kalama’s ook instructies voor oefeningen gericht op het ontwikkelen van liefdevolle welwillendheid (maitri/mettā), mededogen (karuna/karunā), medevreugde (mudita/muditā) en gelijkmoedigheid (upeksha/upekkhā). En hij zegt: ‘Een mens zou zo moeten leven dat hij de hele wereld, boven, onder, er dwars doorheen en overal rondom in alle richtingen doordringt met gedachten van gelijkmoedigheid – overvloedig, opgetogen, mateloos, zonder vijandigheid of afkeuring.’ De uiteenzettingen van de Boeddha waren zo helder, dat de Kalama’s in staat waren zijn uiteenzetting te volgen en meteen als waarheid te herkennen. Op dit moment, in de 21ste eeuw, twee en een half millennium later, stellen mensen hier in Nederland dezelfde vraag aan boeddhistische leraren: wat moet ik geloven? En het antwoord is ook nu: laat je leiden door wat je uit eigen ervaring weet. Boeddhistische tradities/scholen 2 en boeddhistische leraren nodigen ons uit om zélf verantwoordelijkheid te nemen voor de weg die zij ons wijzen en te onderzoeken of de beoefening het gewenste effect heeft, namelijk een duidelijke herkenning van onze innerlijke wijsheid en de natuurlijke opbloei van liefde en compassie. De boeddhistische praktijk is een proces van transformatie dat tijd nodig heeft. De variatie aan stromingen en scholen biedt ons de mogelijkheid een school te kiezen die ons het meest aanspreekt en een bevoegde leraar te vinden die ons de weg kan wijzen.

1 Het moge duidelijk zijn dat zowel leraar als leerling vrouwelijk of mannelijk kunnen zijn. In plaats van hij/zij en zijn/haar gebruiken we in deze tekst met het oog op betere leesbaarheid liever ‘hij’ en ‘zijn’.
2 Traditie en school zijn min of meer synoniem; we gebruiken in deze tekst verder ‘school’.

Boeddhistisch onderricht is in hoofdzaak onderricht voor volwassenen waarbij de meditatiebeoefening een belangrijke plaats inneemt. Sommige scholen bieden echter ook programma’s aan voor kinderen in groepsverband of voor ouders met kinderen.

Onderricht geven is de weg wijzen
De Boeddha heeft gezegd: …”de weg naar nirvana (nibbāna) bestaat, en ik besta als de gids. Maar sommige van mijn leerlingen 3 bereiken, na door mij onderwezen te zijn, het hoogste doel, en andere niet. Wat kan ik daaraan doen? Ik wijs alleen de weg.” Onderricht in het Boeddhisme omvat: Theoretisch onderricht; dit is intellectueel en rationeel; Praktisch onderricht: hierbij gaat het om onderricht in meditatie, in rituelen, in ethiek en toepassing van boeddhistische principes in het dagelijkse leven; en Onderricht dat gebonden is aan een specifieke school of ‘transmissielijn’. In de verschillende boeddhistische scholen zijn deze vormen van onderricht met elkaar vervlochten; tussen de scholen kunnen de accenten ook verschillen. Binnen veel boeddhistische scholen wordt theoretisch onderricht gegeven. Maar ook daarbuiten, bijvoorbeeld aan universiteiten wordt het boeddhisme wetenschappelijk bestudeerd, met name de teksten, de talen, de geschiedenis en de leerstellingen. Voor de realisatie van de leer (Dharma /Dhamma) is intensieve intellectuele studie niet nodig. Boeddhistische scholen geven meestal wel uitleg over de leer omdat intellectuele kennis het transformatieproces kan ondersteunen. De aandacht die aan theorie en praktijk gegeven wordt, verschilt binnen de scholen. Onderricht binnen boeddhistische scholen in Nederland De in Nederland gevestigde boeddhistische scholen bieden theoretisch én praktisch onderricht, vaak tijdens retraites (in groepsverband), in het algemeen door Nederlandse instructeurs of leraren. Meestal zijn dat leken die lange tijd toegewijde beoefenaars van de Dharma (Dhamma) zijn, maar het kunnen ook monniken of nonnen zijn. Zoals in het gewone publieke onderricht, maakt een aantal scholen in het boeddhisme een onderscheid tussen onderricht voor beginners en gevorderden. Enkele scholen hebben tot in details uitgewerkte organisatie- en onderricht-systemen (bijv. Maitreya Instituut (Foundation for the Preservation of the Mahayana Tradition – FPMT), Shambhala, Thich Nhat Hanh, Triratna, Rigpa). Er zijn bijvoorbeeld instructeurs voor het leren beoefenen van meditatietechnieken (en deze kunnen weer verdeeld zijn in assistent-instructeurs en senior-instructeurs). Daarnaast kunnen er docenten zijn die les geven aan theoretische studiegroepen. Soms wordt ook onderricht in rituelen apart gegeven. Naast het theoretische onderricht en onderricht in meditatietechnieken en in rituelen is er echter ook het aspect van spirituele begeleiding van de leerlingen. Dat ligt in veel scholen in handen van leraren of mentoren die speciaal daartoe zijn gemachtigd. Deze hebben zelf

3 We gebruiken in deze tekst verder ‘leerling’, sommige scholen hebben een voorkeur voor ‘student’ of ‘yogi’
diepgaande ervaring met meditatie (volgens de specifieke technieken die binnen de betreffende school worden toegepast) en met de ontwikkeling op het boeddhistische pad. Veel van de boeddhistische scholen hebben geen aparte instructeurs en begeleiders, alleen leraren die beide rollen vervullen (soms verder onderscheiden in assistent- en seniorleraren, regionale leraren en centrum-leraren enz.). Instructeurs en leraren horen zich bij het onderricht voorbeeldig en zoals het een boeddhist past te gedragen: ethisch, vriendelijk, welwillend en met compassie voor anderen, geduldig, emotioneel gerijpt en pretentieloos. Leraren hebben voor alles het welzijn van hun leerlingen voor ogen. Dat geldt ook voor boeddhistische meesters. De meesters nemen een bijzondere positie in: zij spreken hart en geest heel direct aan. Boeddhistische meesters zijn in staat anderen te helpen het pad geheel te realiseren tot en met de ontwaakte staat. Er zijn boeddhistische meesters die bekend staan als volledig ontwaakt, en er zijn zeer befaamde boeddhistische meesters die bekend staan als heel ver gerealiseerd maar niét volledig ontwaakt. Grote meesters, ook wel goeroe’s genoemd (of ze dragen een andere erenaam in navolging van Aziatische landen) hebben scholen gesticht die generatie na generatie zijn voortgezet. Een Tibetaanse uitspraak is: Als je leerling een betere leraar wordt dan jezelf, dan ben je een goede leraar. Bij een aantal scholen – niet bij alle – vervullen meesters religieuze functies. Hoe word je leraar In het algemeen begint het leraarschap met een benoeming binnen de school, door meesters of meer ervaren leraren. In veel scholen krijgen instructeurs een beperkte machtiging en krijgt een leraar een persoonlijke autorisatie om ruimer onderricht te mogen geven. Daar kan, maar hoeft geen speciale opleiding aan vooraf te gaan, omdat ervaring het zwaarste telt. In de ene school wordt de autorisatie ceremonieel bevestigd (soms ook met het aannemen van een gewaad), bij de andere gebeurt de autorisatie heel eenvoudig, bijvoorbeeld doordat de meester iemand opdraagt onderricht te gaan geven. Of de autorisatie terecht blijkt, zal afhankelijk zijn van het effect van het onderricht dat de leraar geeft en van de acceptatie van hem of haar als leraar door de leerlingen. Om goede spirituele begeleiding te kunnen geven is ervaring met meditatie nodig, een zekere mate van realisatie van de Dharma (Dhamma) én een talent voor, of ervaring met onderricht geven. Door gesprekken of verbale instructies, maar meer nog door zijn voorbeeld, kan de leraar een gids zijn voor de leerling. De wijze waarop een leraar zijn leerling begeleid, is sterk gericht op de persoon van de betreffende leerling. Hoe word je leerling Gewoonlijk begeleidt de spirituele gids / leraar een leerling jarenlang. De leerling gaat daarbij een verbinding aan met hem of haar én met de boeddhistische school van die leraar. De leerling kan zichzelf daartoe verplichten op een formele en traditionele wijze; door het toevlucht nemen in Boeddha, Dharma (Dhamma) en Sangha 4 , de intentie kenbaar te maken zich te houden aan tenminste de vijf leefregels voor leken en vervolgens de leraar om

4 Sangha: gemeenschap van beoefenaars van de Dharma (Dhamma)
onderricht te vragen. Met het uitspreken van de formules in de aanwezigheid van de leraar en soms ook van de leden valn een school, is iemand officieel aangenomen als boeddhist en leerling of lid. Alle scholen hebben daarvoor een ceremonie en hoe verschillend zij ook zijn, ze erkennen de geldigheid van elkaars ceremonies. Soms gebeurt dit in een nieuwe vorm en in de eigen taal (Thich Nhat Hanh en Shambhala). Vaak gebruikt men hiervoor de oude formules in Sanskriet of Pali. Bij sommige scholen krijgt het nieuwe lid een nieuwe naam – vaak een niet-Nederlandse naam die de verbinding met een boeddhistische school of een leraar weerspiegelt. Of deze ceremonie een enkele keer of vaker, voor altijd of voor tijdelijk, bijvoorbeeld voor de duur van een retraite gebeurt, varieert tussen de scholen. Ook wie de ceremonie leidt verschilt, het kan een boeddhistische monnik of non, of een meester zijn, de spirituele gids/leraar waarmee de leerling zich verbindt of een speciaal daartoe geautoriseerde ‘preceptor’. In alle boeddhistische scholen is deelname aan ceremonies, zoals voor het ‘Nemen van Toevlucht’, gebaseerd op persoonlijke inspiratie en dus niet verplicht.

Relatie leraar-leerling
De Boeddha heeft eens gezegd, in antwoord op een uitroep van zijn neef Ananda dat spirituele vriendschap zeker de helft van het spirituele leven omvatte: “zeg dat niet, Ananda, spirituele vriendschap is het hele spirituele leven!” Leraren geven leiding vanuit een hoger niveau van realisatie dan dat van hun leerling – dit is dus een ‘verticale relatie’. De beoefening van de leer wordt ook gedragen, gevoed en uitgedaagd door ‘horizontale relaties’, spirituele vriendschappen tussen gelijken met vergelijkbare aspiraties. Spirituele vrienden kunnen zich op ongeveer hetzelfde niveau van realisatie van de leer bevinden en kunnen elkaar bij het zuiveren van de geest en hun transformatieproces helpen. Een leraar beschreef dat als volgt: “wij kunnen schoner worden zoals modderige aardappelen die samen in een pot geschud worden”. De Sangha biedt tal van uitdagingen en kansen voor ontwikkeling van een groter emotioneel evenwicht en het kwijtraken van obstakels. De leraar als gids De leraren en mentoren die als boeddhistische spirituele begeleiders optreden, hebben deze machtiging gekregen omdat ze een zekere mate van realisatie hebben, een diepe toewijding aan de leer vertonen en zich ook voor het onderricht willen inzetten. Zij helpen je als vrienden die het pad wat verder verkend hebben dan jijzelf. Een gezonde leerling – leraar relatie is een bron van wederzijdse vreugde. Als over deze relatie misverstand of verwarring ontstaat, onder andere door het ontstaan van afhankelijkheid, idealisering en overdrachttegenoverdracht, kan deze ongezond worden en veranderen in een bron van emotionele pijn. Misverstanden en verkeerde interpretaties van gedrag door verschillen in culturele achtergrond komen nogal eens voor, aan beide kanten. Er zijn bijvoorbeeld grote verschillen in Oosterse en Westerse attitudes ten aanzien van acceptatie van autoriteit, ten aanzien van identiteit en eigenwaarde en ten aanzien van gepast vriendschappelijk lichamelijk contact. Verwarring kan ook te maken hebben met veranderingen die onderweg in de relatie kunnen ontstaan, als gevolg van transformatieprocessen bij zowel de leerling als de leraar. Een leraar-leerling relatie is niet gelijkwaardig en voor de leraar is het vinden van een evenwicht tussen een vriendschappelijke instelling en een zekere afstand als gids op het pad van wezenlijk belang. Het is de taak van de leraar de leerling te helpen bij de ontwikkeling op het pad en deze ook te leren op eigen benen te staan. Spirituele begeleiders hoeven niet het hoogste niveau van realisatie bereikt te hebben. Van belang is dat de leerling een leraar zoekt die bij hem of haar past, waarmee een zekere ‘klik’ ervaren wordt. De begeleiding vindt hoofdzakelijk plaats door het bieden van een voorbeeld, door gesprekken en door instructies tijdens retraites en cursussen. De leraar begeleidt het persoonlijke meditatieve proces van de leerling. Van een leraar mag worden verwacht dat hij/zij niet alleen duidelijke meditatie-instructies geeft, maar ook via persoonlijke aanwijzingen het ontwikkelingsproces van zijn/haar leerlingen begeleidt, ondersteunt en bijstuurt wanneer dat nodig is. Rolverdeling Vanuit de Aziatische achtergrond is de gewoonte van het buigen overgenomen; sommige scholen en leraren houden deze gewoonte aan, andere niet. Leraar en leerling maken een buiging voor elkaar, of leerlingen maken een buiging voor de leraar, of voor de boeddhistische meester die daarbij soms op een hoge zetel of troon zit. Enerzijds is enige afstand tussen leraar en leerling nodig zodat de rolverdeling duidelijk blijft, anderzijds zal een vriendschappelijke, inspirerende houding van de leraar de communicatie makkelijker maken. Overigens gaat het hierbij vooral om een buiging voor de léér en niet om een buiging voor een persoon. Het is dan ook heel gewoon eveneens te buigen voor een lége troon of voor een boeddhistische tempel. De leraar inspireert en heeft een voorbeeldfunctie, dat is het belangrijkste. De leraar moet vooral luisteren en ervoor waken zich niet te laten meeslepen door gevoeligheid voor complimenten, bewondering, bekritisering, de wens aardig gevonden te worden, roem, ambitie, het najagen van verdiensten enzovoort. Een goede leerling spant zich in op een evenwichtige wijze, stelt zich open op, eerlijk en respectvol tegenover de leraar, luistert naar en volgt zijn aanwijzingen, terwijl hij/zij toch zijn gezonde verstand niet uitschakelt. Hij verwacht geen perfectie van de leraar - ook niet van een meester, zoals hij ook geen perfectie van zichzelf moet verlangen. Hij weet dat de leraar advies kan geven tot het niveau dat deze zelf gerealiseerd heeft. Hij ziet zijn leraar niet als orakel, als ‘alwetende goeroe’, toezichthouder of (biecht)vader/moeder. Ethische richtlijnen en wederzijds vertrouwen Alle instructeurs en leraren moeten het verschil tussen hun eigen rol en die van de leerling nauwkeurig in de gaten houden. Hun rol is te vergelijken met die van professionals zoals therapeuten en artsen. Bij professionele hulpverleners is er een ongelijkwaardigheid in de relatie met de cliënt, en ook tussen leraar en leerling is er deze ongelijkwaardigheid. Dat betekent dat grenzen in de relatie (o.a. seksuele) scherp bewaakt dienen te worden. Een relatie die op het emotionele en lichamelijke vlak persoonlijk vervlochten is, zou de bekwaamheid in het begeleiden van de leraar en het leerproces van de leerling nadelig kunnen beïnvloeden. Zowel de leerling als de leraar moeten vanaf het begin van hun relatie wederzijds vertrouwen in elkaar stellen en de grenzen van elkaars functionele domeinen/rollen kennen.

Dat vertrouwen kan dan langzaamaan groeien. De leraar moet erop kunnen vertrouwen dat de leerling oprecht is en zijn instructies opvolgt. De leerling moet erop vertrouwen dat de leraar deskundig is en hem of haar goed zal begeleiden. Gewoonlijk krijgt het contact meer diepgang naarmate zij vorderen op het pad. Alle instructeurs en leraren horen ook de grens tussen hun eigen rol als spirituele gids en de rol van professionele hulpverleners zoals therapeuten, psychologen, psychiaters en artsen te respecteren en in de gaten te houden. Het is belangrijk dat alle boeddhistische scholen ethische richtlijnen opstellen en interne vertrouwenspersonen benoemen. De BUN (Boeddhistische Unie Nederland) heeft een externe vertrouwenspersoon aangesteld en biedt de mogelijkheid melding te maken van ongepast gedrag (zie website boeddhisme.nl). "

Oktober * Postseculier christendom en boeddhisme * Theo Dik * Nirvana's vergeleken * Van wie is het lijk? * De organisatie van inzichtsmeditatie aka vipassana

Begin september overleed op 63-jarige leeftijd Theo Dik, een van de twee redacteuren van 'OpenBoeddhisme.  Hier  een in memoriam.
Op de Facebook NBN-groep schreef ik hierover: "Achteraf lijkt het gewoon maar het verschijnen van een groot aantal artikelen in 'OpenBoeddhisme' vanaf 2012 in het gezapige boeddhistische Nederland is toch wel heel speciaal. Artikelen geschreven door Theo Dik en Rob Hogendoorn maar ook: gebaseerd op hun onderzoeksjournalistieke werk. En alleen verschijnend als onderzocht was wat onderzocht moest worden, zonder de drang van 'we moeten toch steeds iets publiceren.' Op een bijna ego-loze manier. Noodzakelijk hoewel niet door iedereen gewaardeerd.
Onbegrijpelijk voor z'n familie dat hij zo onverwacht en te jong is overleden; en jammer voor ons."

======================================================================

Half september is bij Amsterdam University Press (AUP) het boek 'God, iets of niets?
De postseculiere maatschappij tussen geloof en ongeloof ' van godsdienstfilosoof Taede Smedes verschenen. Op facebook en op zijn blog  heb ik hierover een beschouwing geplaatst:

"Als ik dit nieuwe boek van Smedes ga kopen en lezen (ik weet het nog niet), dan is het met een andere intentie dan waarmee hij het geschreven heeft.
'God, iets of niets ' gaat over (post)seculariteit tussen geloof en ongeloof. De haakjes om 'post' zijn door mij gezet, ik denk dat Smedes te snel seculariteit vervangen ziet door postseculariteit. Maar nogmaals: dat is mijn thema niet.
Smedes onderkent o.a. "... atheïstische ‘zinzoekers’ die zich religieus noemen, maar die ieder idee van een bovennatuurlijke God verwerpen. Bijvoorbeeld de groep van ‘religieuze naturalisten’, vaak natuurwetenschappers die een spiritualiteit aan de natuur of aan hun wetenschappelijke activiteiten ontlenen, maar gebruikmaken van taal uit de christelijke traditie. Ze spreken bijvoorbeeld over de wereld als ‘heilig’. "

Het ongeloof, het atheïsme, de seculariteit: het zijn concepten die men moet begrijpen in relatie tot de christelijke religie. Over die religie en de hedendaagse varianten er op heeft Smedes het.

Nu ben ik toevallig van een andere religie (ook wel 'filosofie' genoemd), namelijk het boeddhisme. Een concept als 'God' is irrelevant voor mij. Maar ook in die oude religie boeddhisme is er sprake van moderniteit, van ongelovigen, van zeer onorthodoxen. Er is ook seculier en postseculier boeddhisme. En discussie of dat nog boeddhisme genoemd kan worden.

[Ter informatie: zeer slordig zou men kunnen zeggen dat waar het bij de christelijke atheïsten gaat om de vraag of God bestaat, bij de boeddhistische ongelovigen de vraag centraal staat of er zoiets als WEDERGEBOORTE is, voor de fijnproevers: nog te onderscheiden van reïncarnatie; en ook voor hen: het concept 'karma' speelt ook een grote rol hierin. Met name Stephen Batchelor heeft hier uitgebreid over geschreven.]

Mijn vragen zijn o.a.:
* Zou ik, me bezig houdend met het (post)seculiere boeddhisme, iets hebben aan het (post)seculiere christendom zoals Smedes dat in dit boek heeft beschreven.
* Zijn er ook seculier-boeddhistische ‘zinzoekers’ die zich religieus noemen, maar die ieder idee van wedergeboorte en karma verwerpen ?.
Ik denk van wel, al is de terminologie wel verwarrend. Voortdurend moet ik me, als ik in 'God, iets of niets' het woord 'ongeloof' tegenkom, dat voor mezelf vertalen als 'on(christelijk)geloof' en als ik 'seculier' zie staan, eigenlijk moet lezen 'christelijk-seculier'.

Tenslotte: niet alleen het Christendom en het Boeddhisme hebben te maken met de effecten van de moderniteit op hun religie. Ook bij andere religies zoals het Hindoeïsme en de Islam zou dat het geval kunnen zijn. Ik ben er niet deskundig in, maar wellicht is er ook zoiets als een seculier hindoeïsme?"

-----------------------------------------------------------------

Deze beschouwing riep op facebook een aantal reacties op, waarderende maar ook een kritische:
"(...) het boeddhisme. Een concept als 'God' is irrelevant voor mij. " HET boeddhisme of één van vele opvattingen over boeddhisme ? En over de irrelevantie van het concept 'God' binnen HET boeddhisme kunnen we ook nog wel een boompje opzetten."
Na een korte reactie mijnerzijds gevolgd door:
"... maar HET boeddhisme bestaat niet, het Tibetaanse boeddhisme kent talloze goden, Amida uit Zuivere Land boeddhisme komt erg in de buurt en de definitie van Nirvana uit Udana VIII.3, is eveneens een goede definitie van God. "

Mijn reactie was in eerste instantie:
"Het Tibetaanse pantheon spreekt me niet aan maar de andere twee voorbeelden die je noemt zijn stof tot nadenken (en nog eens Udana lezen). Dank. "

En na een paar dagen:
"Udana VIII 3 is kort genoeg om in haar geheel te citeren; uit de vertaling van de Breet en Janssen (Khuddaka-Nikaya, deel 2; uitg. Asoka):

‘Monniken, er is het ongeborene, het ongewordene, het ongemaakte, het ongeconditioneerde. Als dat ongeborene, dat ongewordene, dat ongemaakte, dat ongeconditioneerde er niet zou zijn, dan zou er hier [in deze wereld] geen wegebben van wat geboren, geworden, gemaakt, geconditioneerd is gekend worden. Maar omdat het ongeborene, het ongewordene, het ongemaakte, het ongeconditioneerde er is, daarom wordt er een wegebben van het geboren, geworden, gemaakt, geconditioneerd is gekend’.

Prachtig, en of het waar of onwaar is doet (voor mij) niet ter zake.
Maar men moet het concept 'God ' al stevig in het hoofd hebben zitten, om uit deze omschrijving van 'Nirvana' een definitie van God te kunnen halen. In ieder geval iets anders dan waar Smedes het in z'n boek over heeft.

Overigens betrof dit niet de hoofdzaak van mijn beschouwing hierboven. Die was: kunnen we uit de wijze waarop de discussie gelovigen - atheïsten binnen het Christendom gevoerd wordt, iets leren t.a.v. de discussie tussen traditionele en seculiere boeddhisten (a la Batchelor)?
Mijn voorlopige antwoord:
Ja dat kunnen we, o.a. door te constateren dat er veel vormen van 'seculiere boeddhisten' zijn, met bv wel of niet religieuze elementen in hun opvattingen.
En door te zien dat een atheïstisch ex-Christen iets anders is dan een vrijzinnig boeddhist. "

-------------------------------------------------------------------------

Ook een reactie van me op een recensie van het boek van Smedes in 'NieuwWij ':
"Een ernstige beperking van het onderzoek van Smedes is volgens mij dat hij het uitsluitend over de secularisatie – en het vervolg er op – van de christelijke religie heeft.
Mijn veronderstelling is dat elke religie in de wisselwerking met de moderniteit haar eigen secularisatieproces heeft.
Wel zal niet elke religie (of elk paradigma zoals de recensent het noemt) daarin even ver zijn. In ieder geval van het boeddhisme is het ‘secular buddhism’ inmiddels uitgekristalliseerd en goed gedocumenteerd, naast wereldlijke varianten zoals de mindfulness."

Mijn reactie en vervolgreactie op de blog van Smedes zijn verwijderd; vermoedelijk door hem zelf. Hij schreef me:  "Jij beweert zomaar dat nieuw atheïsme, religieus atheïsme en post-theïsme 'geseculariseerde vormen' van 'het christendom als theïstische religie' zijn. Je stelt dit zonder enige vorm van argumentatie ..."   Tja, ik pas kennelijk niet in zijn paradigma.

Wie meer wil weten over dit boek en over waar Smedes persoonlijk staat in de door hem gemaakte indeling: in Trouw van 20 september is een uitgebreid interview met hem verschenen onder de titel  'Het geloof van de religieus atheïst '

======================================================================

Wat is toch 'nirvana ' ?

Dat er niet HET boeddhisme bestaat maar meerdere boeddhismeN die fundamenteel van elkaar verschillen, is langzamerhand een open deur.
Een duidelijk voorbeeld geeft  een artikel  in Tricycle.
In 'Nirvana: Three Takes ' geven Gil Fronsdal, Tulku Thubten Rinpoche en Roko Sherry Chayat de visie van respectievelijk Theravada, Vajrayana en Rinzai Zen op wat Nirvana is.

Fronsdal's korte artikel heeft als kop  : "Het Goede Nieuws  -
  In de Theravada traditie is de definitie van Nibbana eenvoudig  -  het einde van het lijden "

Bij Thubten :  "Alles is Heilig - Nirvana is ontwaken naar onze wijze en liefdevolle natuur "

En Chayat stelt :  "Je bent er al "

Ga dat maar eens op één lijn te brengen. Misschien moeten we maar niet meer proberen te begrijpen wat onder Nirvana (of Nibbana) verstaan wordt; en de hele term ook niet meer gebruiken.

======================================================================

Van wie is het lijk?   Een interessant detail bij de discussie over orgaandonatie
Ik zou zeggen: van niemand. En sommige boeddhisten wellicht: van 'de natuur'

Orgaandonatie heeft me als thema nooit zo bezig gehouden, zowel de praktische als de ethische kanten van het donordebat zijn grotendeels langs me heen gegaan. Maar het Kamerdebat medio september en de discussie erover achteraf raakten me wel. Er was een klassieke tegenstelling tussen conservatieven en progressieven, waarbij de progressieven deze ronde met één stem verschil hebben gewonnen en de conservatieven slechts tegen hun verlies blijken te kunnen.
Wat me raakte was vooral de boosheid of verdrietigheid van degenen die tegen de door D66 voorgestelde regeling zijn.

Bv dit twitter-bericht: van @ljlp, (Bert Jan Lietaert P),‏ d.d. 13 sep., met instemming geretweet : 'Nieuwe wet orgaandonatie geeft mij toch het gevoel dat de staat nu beschikt over mijn lichaam. Onbehaaglijk idee.'.
Of deze tekst in NieuwWij: 'Dit is mijn lichaam ': "Iedere Nederlander wordt volgens die wet donor, tenzij hij/zij aangeeft dat niet te willen zijn. Zodra ik mijn laatste adem uitblaas vervalt mijn lichaam dus aan de staat. Die mag er dan uithalen wat er nog te gebruiken is voor het leven van een ander.". Verschrikkelijk vind de auteur van dit artikel dat, totalitair.
En ik in mijn naïviteit maar denken dat het ziekenhuizen, medici vooral, zijn die dat doen; maar hier is de moloch 'staat' die beschuldigd wordt. Ook in Elsevier las ik zoiets.

Dat mensen bij leven vinden dat hun lichaam hun bezit is en dus het bezittelijk voornaamwoord 'mijn' gebruiken, kan ik billijken; ik doe het ook wel al is het, dieper beschouwd, niet juist.
Maar wie dood is, kan helemaal niets meer bezitten, ook zijn/haar eigen lijk niet.
Sommigen halen artikel 11 van de Grondwet erbij:
' Ieder heeft, behoudens bij of krachtens de wet te stellen beperkingen, recht op
  onaantastbaarheid van zijn lichaam.'
Of dit ook na de dood geldt, is niet ondubbelzinnig geregeld, zo blijkt bv uit het essay
'Zeggenschap over een lijk ' door Mw. P.M. Stankiewicz (Bron: Hier )

Maar wie is dan wel de eigenaar van het stoffelijk overschot, ook te noemen 'het lijk'?
De nabestaanden of erfgenamen (hoeft niet samen te vallen) hebben wel het nodige te zeggen wat betreft begrafenis of crematie, waarbij verondersteld wordt dat dat in de geest van de overledene is; maar verder reikt hun bevoegdheid om met het lijk te doen wat ze willen, niet.

Een eyeopener voor mij was dit citaat uit een brief in de Volkskrant: "Het is niet meer (en ook niet minder) dan 'gebruik' dat nabestaanden de lijkbezorging regelen. Maar de wet (de Wet op de Lijkbezorging) laat dat in het midden. En als er niemand maatregelen neemt voor de lijkbezorging moet de burgemeester dat doen, op kosten van de gemeente. De burgemeester is dan representant van 'de gemeenschap'."
In die zin is dus de (gemeentelijke) overheid - en die is onderdeel van 'de staat' - degene die bepaalt wat er binnen marges met het lijk gebeurt; maar daarom nog niet de eigenaar er van !

Deze overwegingen sterken me in m'n opvatting dat het lijk van niemand is. Een spirituele opvatting waarbij ik me best realiseer dat die niet erg praktisch is.
Het lijk is van zichzelf, men kan ook zeggen: het is van 'de natuur', en die is ook van niemand, net zo min als de planeet Mars dat is.
De overledene hoeft zich daar wel als minste zorgen over maken; immers:
'Stof zijt gij en tot stof zult gij wederkeren ' (Genesis 3).
Het is niet alleen een onhandige maar ook een ongemakkelijke opvatting. Maar
de dood is nu eenmaal een ongemakkelijk fenomeen.

O ja, of na mijn dood 'mijn' lichaam voor de wetenschap gebruikt mag worden?
Houd het wel netjes; lees liever mijn verzamelde blogs, daar heeft de wetenschap meer aan.

======================================================================

Hoe gaat het met de organisatie van de inzichtsmeditatie, bij sommigen bekend als vipassana?

Zoals ik in het voorjaar noemde ( hier  en  hier ), is er een groep beoefenaren van deze (en soms ook andere) meditatievorm die eens in de drie maanden bij elkaar komt om over de organisatorische toekomst hiervan te praten. 'Een groep', noem het een soort kader: begeleiders, organisatoren van lokale groepen, (door Mettavihari benoemde) leraren en een enkele alleen-maar-mediterende.
Informatie over deze bijeenkomsten druppelt slechts sporadisch naar buiten, eenvoudig omdat de behoefte daaraan niet groot lijkt te zijn. Over de bijeenkomsten van december verleden jaar en maart dit jaar heb ik op deze blog nog (onbevoegd) iets geschreven.
De bijeenkomst van eind juni heb ik (inmiddels afgehaakt met leraar-loze opvattingen) niet bijgewoond. Ik heb begrepen dat er twee groepjes zijn voortgekomen uit de vergadering, een gaat onderzoeken wat de organisatiestructuren nu zijn, en hoe de mediterenden georganiseerd zouden kunnen worden. En de andere gaat de opties op het gebied van autorisatie onderzoeken.

Er is door het SIM-bestuur een enquete uitgezet, die was wel openbaar (bv via facebook). Daarover heb ik in m'n blog van 1 september iets geschreven. Wellicht dat het SIM-bestuur op hun website nieuws plaatst over de resultaten en dus (?) over hun herstructurering.
En er is een groepje mensen dat bezig is het Vipassana-landschap in Nederland in kaart te brengen. Om - zoals ze het zelf zeggen - een transparant overzicht te maken waar geïnteresseerden betrouwbare informatie kunnen vinden over lokale groepen, begeleiders van meditatie activiteiten en leraren/begeleiders van retraites van langer dan 5 dagen.
[Ik weet niet wat 'transparant' hier betekent; ongewogen, zonder waardeoordeel?]

Van beide activiteiten komen - naar ik aanneem - de resultaten aan de orde in de volgende bijeenkomst die op 23 oktober plaatsvindt.
Daarna zal er toch wel enig nieuws naar buiten komen, denk ik.
-----------------------------------------------------------------

Een nawoord over de verhouding tussen de termen 'vipassana' en 'inzichtsmeditatie'
Vaak worden de twee termen door elkaar gebuikt. Ik ben het met Adi Ichsan eens (verrassing !) die ze onderscheidt. Weliswaar eindigt daarmee de eensgezindheid: hij prefereert 'vipassana', ik 'inzichtsmeditatie'; hij om principiële redenen, ik omdat ik 'inzichtsmeditatie' een breder begrip acht, meer dan de pure vipassana, meer internationaal en meer seculier.
In het artikel 'Vipassana, inzichtmeditatie of mindfulness?' zegt Adi (de collegialiteit voorbij):
"Laten wij eerst kijken naar de overeenkomsten tussen vipassana, inzichtmeditatie en het nakomelingetje de mindfulness. Alle drie vormen hebben een gezamenlijk kenmerk dat zij de beoefening baseren op de ontwikkeling van oplettendheid of wel aandachtigheid. ...
Dat inzichtmeditatie en mindfulness zwaar leunen op dezelfde grondtechniek komt voort uit het feit dat de laatst genoemden derivaten zijn van de oorspronkelijke vipassanameditatie.
... "
In antwoord op een reactie: "Hoewel 30 jaar geleden het inderdaad zo was dat Inzichtmeditatie een locale benaming was van Vipassana, is dat nu niet meer zo. Aan beide begrippen hangen namelijk twee verschillende beoefeningculturen, die je ook internationaal kan waarnemen ...
De ene beoefeningcultuur benadrukt de beoefening in de context van het Theravada, ...
De andere beoefeningcultuur benadrukt de adaptatie naar de locale maatschappij, waarbij locale termen en woorden worden gebruikt om de specifieke instructietermen te vervangen met locale woorden en de doelen aan te passen naar de specifieke psychologische behoeftes van de locale maatschappij in de tegenwoordige tijd. Daardoor veranderen echter ook de oorspronkelijke betekenissen dus uiteindelijk ook de bereikte resultaten. In dezelfde geest van adaptatie volgen ze geen vaste methodologie noch kiezen ze voor een correcte invalshoek. ... "   Bron:  B.D.

Maart * Vipassana-vergadering 13-3; crisis doorleefd? * Raak ik nog 'ontwaakt'? En volgens welke traditie? * (On)boeddhistische romantiek volgens Thanissaro * Dingetjes over het heelal & wat verder ter tafel komt

Bijeenkomst van 'de Vipassana-gemeenschap' op 13 maart.  Een voorbeschouwing.
Is de crisis doorleefd?   Hoe wordt de Münchhausen-positie opgelost?
Informatie over en kritiek op de uitnodiging.   En oplossingsmogelijkheden.

Op 13 maart vindt er een vervolgesprek plaats van de vipassana-beoefenaren (met Mettavihari-wortels) die ook op 13 december 2015 bij elkaar zijn geweest. Ik heb daarover op 18 december (Kopje 'Münchhausen ...') en op 9 januari (Kopje 'Is er nieuws ...') geschreven.
De uitnodiging is gericht aan de deelnemers van het Landelijk Begeleiders Overleg, de veertien personen die op 1 september j.l. de leraren een brief stuurden met suggesties om het vertrouwen te bevorderen, en aan de diverse lokale Vipassana-gemeenschappen.
Maar bij de afsluiting op 13 december is gezegd dat ook andere betrokken vipassana-beoefenaren welkom zijn. Het is dit keer in Amsterdam (De Roos).
Overigens:  De 'de voormalige lerarengroep' - 'de 11' - wordt niet als uitgenodigde maar als uitnodiger beschouwd. Dat lijkt me niet correct.

Uit de uitnodiging:
"Na de bijeenkomst van 13 december, waarin vooral de verwerking van het verleden aan bod kwam, gaan we nu meer de blik op de toekomst richten. Het verleden nemen we overigens wel mee om van onze fouten te leren. De elf leraren hebben al in oktober j.l. hun intentie uitgesproken om, ondanks de verschillen in opvattingen, in een nieuw en breder verband, waarin ook andere vipassana-leraren welkom zijn, cruciale gemeenschappelijke zaken en thema’s te regelen. Bij de begeleiders en andere aanwezigen is een bereidheid om mee te denken over een nieuwe inrichting van het vipassana-onderricht. Daarom is de bijeenkomst van 13 maart een unieke gelegenheid om een nieuw begin te maken.
Aan de orde zullen komen:
- Hoe staan de voormalige Mettavihari-leraren er nu in? (enkele conclusies van de leraren uit de gebeurtenissen van de afgelopen periode) Welke samenwerking met andere Vipassana-leraren is er mogelijk?
- Hoe kunnen we in de toekomst zorg dragen voor gekwalificeerde leraren die onderricht geven vanuit de drie trainingen, sila, samadhi en pañña?
- Hoe gaan we dat organiseren? Bij dit punt zal ook de rol van de sangha’s en van de Stichting Inzichts Meditatie ter sprake komen. Het gaat erom een instantie te creëren die de verantwoordelijkheden aan kan wat betreft de toelating/erkenning van leraren en afhandeling van ethische kwesties, een instantie die binnen onze vipassana-wereld bevoegdheden gaat krijgen."

Een overwegend leraar-gericht betoog. Er staat "De elf leraren hebben al in oktober j.l. hun intentie uitgesproken om, ondanks de verschillen in opvattingen,
in een nieuw en breder verband, ... gemeenschappelijke zaken en thema’s te regelen. "
Daarbij wordt de vraag overgeslagen die de 11 eerst hadden moeten stellen aan de 13 december/maart-groep:
     Beschouwen jullie ons nog als vipassana-leraren, nu de transmissie door
     Mettavihari ongeldig althans zonder morele en spirituele waarde is?
     En omdat wij - sommigen van ons - zolang hebben gezwegen en het
     misbruik onder het tapijt hebben geveegd?

Willen we nu dan zo'n 'verband ' van leraren? Is dat het 'nieuwe begin' met de bijbehorende nieuwe bescheidenheid die verwacht mag worden? Dat probleem is ook niet opgelost als dit 'verband' onder wordt gebracht bij de SIM; die heeft bv ook zelf in de zaak Mettavihari gezwegen. Het SIM-bestuur zou een begin kunnen maken door openbaar het beleid van de afgelopen jaren te beschrijven waarom leraren wel of waarom ze niet (meer) op de lijst van leraren staan.

" ... leraren die onderricht geven vanuit de drie trainingen, sila, samadhi en pañña."
Deze formulering had ik niet verwacht. Maar wie kan het daarmee oneens zijn? Wordt hiermee 'vipassana' bedoeld? Waarom staat er niet het gebruikelijke 'de Mahasi-methode'?
Problematisch is dat juist Mettavihari géén training heeft gegeven in de sila en een deel van de samadhi (namelijk 'de juiste concentratie'), en deze ook niet heeft voorgeleefd; zodat nascholing van zijn leerlingen alsnog nodig is.

"Hoe gaan we dat organiseren?" Wie is dat we? Is de groep van 13 december en 13 maart 'de vipassana-gemeenschap' die die bevoegdheid krijgt, of is de voormalige groep van elf leraren dat? Of wordt die bevoegde (persoon of groep) op 13 maart benoemd?

Het centrale thema is: "Het gaat erom een instantie te creëren die de verantwoordelijkheden aan kan wat betreft de toelating/erkenning van leraren en afhandeling van ethische kwesties, een instantie die binnen onze vipassana-wereld bevoegdheden gaat krijgen. "
Ik weet bv niet of één instantie zowel toelating van leraren als afhandeling van ethische kwesties moet doen. En er staat niet in wie er in die 'instantie' moeten komen, met name of ook (vertegenwoordiging van) de 11 daarin moeten zitten.

In de uitnodiging staan geen concrete suggesties. Zijn die er niet bij de uitnodigers of acht men het te vroeg ze openbaar te maken? Dat laatste zou ik betreuren, want is een voorbeeld van de mistige manier van besluiten nemen in de Nederlandse vipassana-wereld.
We hebben kunnen lezen dat twee van 'de elf' door hun eigen groep, in Nijmegen, op non-actief zijn, zowel als leraar als ook als bestuurder. Een dramatische ontwikkeling, vind ik.

Verder adviseer ik iedereen, de talk van Ank Schravendeel van 10 februari bij Vipassana Groningen te beluisteren: 'Terugkeer na bezinningsperiode '
Dit is voor mij een voorbeeld van het besef dat we met een crisis te maken hebben en dat loutering (catharsis ) nodig is om verder te komen.

De 13e maart zal ook mijn notitie van 15 december aan de orde komen, zo heb ik begrepen. Met voorstellen. Dat stel ik natuurlijk op prijs. Maar ik hoop dat ook de basis ervan - de ervaring dat er van een crisis sprake is - wordt geaccepteerd. En de overtuiging dat wat we willen - ons à la Münchhausen zelf aan ons haren uit het moeras trekken - misschien wel onmogelijk is.
Daarom moet eerst de vraag beantwoord worden: denken we dat we het zonder steun van buiten af (van een buitenlandse leraar) aankunnen ?
En moet de vraag beantwoord worden: denken we het bestuurlijk zelf aan te kunnen, met dezelfde mensen als nu?

Mijn antwoord op de eerste vraag is: heel misschien, alleen als iedereen echt de crisis heeft durven te doorleven. En m'n antwoord op de tweede vraag is: nee.

Ik heb ook alternatieve vragen:
Is het misschien niet beter te stóppen met pogingen een centraal vipassana-orgaan te creëren, met de bevoegdheid om leraren te benoemen?
Kan dan niet beter iedereen die vindt leraar te zijn, zijn of haar ding doen? Met na- en voordelen.

=========================================================================

Raak ik nog ontwaakt? En volgens welke traditie?

Hier had ik een artikel willen plaatsen met de volgenden strekking:
Ik ben nu een jaar op vijftien aan het oefenen op het boeddhistische pad.
Had ik al die tijd hetzelfde doel voor ogen? En hoe zit he met dat doel / die doelen?
Voor het gemak vat ik de mogelijke doelen samen als 'ontwaken' (een meer adekwate term dan 'verlichting').

Na deze vraagstelling volgt een meer wetenschappelijke tussenstuk genaamd "wat wordt in de diverse boeddhistische tradities eigenlijk onder 'verlichting', beter gezegd 'ontwaken' verstaan."? En hebben die doelen een gemeenschappelijke kern?
Dan zou ik de fasen van 'ontwaken' in de Theravada (*) (vier stadia: Sotapanna, Sakadagami) Anāgāmi, and Arahat; in etappen bevrijd van alle 'ketens ). vergelijken met kensho en satori in de Zen. (Allemaal van horen zeggen, ik heb het zelf niet meegemaakt.) (**)

Mijn conclusie zou zijn dat deze betekenissen van 'ontwaken' niets met elkaar te maken hebben.
Dat is een andere dan die van het boek van Richard P. Boyle, 'Realizing Awakened Consciousness: Interviews with Buddhist teachers ...'. Zie bv Amazon.  Boyle onderzoekt de eventuele ontwakings-ervaringen van een serie gerenommeerde leraren maar verraadt al op de eerste pagina z'n bias: "Buddhism holds that, if properly followed, the path leads to awakening, to qualitative different and truer way of experiencing reality."

In een bespreking van het boek van Boyle wordt gezegd:   "In building towards his model of awakening, Boyle states that ordinary consciousness is caught up in the self as the primary actor in one’s world and that a disappearing self is what leads to awakening. In drawing on the teachers’ experiences, he identifies three properties of awakened consciousness;
1. No separation from one’s environment; removing boundaries between self and others
2. No emotional attachment to the self, fluid and dynamic, spontaneity of being,
    freedom, lightness, peace and equanimity
3. Not knowing: awareness co-arises with action, freely, at each moment.
    Detachment from the self and the stories in which it is implanted
This tripartite list leaves out love, compassion and empathy, which would make sense if the awakening conceived of here is simply a perceptual shift, which he ponders at various points. Boyle mentions Joshu Sasaki, the teacher of Shinzen Young, one of Boyle’s primary informants, in a discussion in which he separates awakened consciousness from saintliness.  ...[T]hat awakening could be a “part-time” phenomena for some. Compassion then is not necessarily concomitant with awakening consciousness in his view, or rather, is not a required or inevitable feature. This might explain why so many new age, awakened teachers turn out to be sexual predators and immoral, narcissistic idiots, whilst subjectively enjoying a high degree of the three qualities above."
Een onderscheid tussen een 'ontwaakt bewustzijn' en 'ontwaakte' (hoe anders moet ik 'saintiless' vertalen, als 'heiligheid' kan niet, dat is een rooms concept) Hoe bedenk je het; of: wat is zo'n ontwaakt bewustzijn dan eigenlijk nog waard?

Dan zou ik weer persoonlijk worden, maar niet voordat ik de opvatting van Stephen Batchelor bespreek.
Die vraagt zich af of het niet onjuist is de Dharma, en dus ook het concept 'ontwaken' als iets ontologisch te willen zien. Bijvoorbeeld het ideaal 'de dingen zien zoals ze echt zijn ' waar ik lang aan gehecht was, is nogal ontologisch van aard.
Ook herinner ik aan de kritiek van Thanissaro Bhikkhu op 'boeddhistische romantiek' (zie onder) die het boeddhistische karakter van mystieke ervaringen, die ik eerst hoopte te ervaren toen ik boeddhist dacht te zijn, onderuit haalt. En transformerende doorbraken heb ik ook niet gehad.

Wat blijft er over?
Een beetje minder begeerte, haat en onwetenheid; wat minder gehechtheden; soms wat milder, soms wat zorgelozer. En ouder.
 ...
Zover ben ik gekomen in de vijftien jaar dat ik boeddhist heb proberen te zijn. Wat is ver?

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------

*) Noot: In de Theravada wordt het nog verder gecompliceerd doordat de vipassana - door sommigen gezien als het enige pad - ook een systeem van Nana's kent, zestien stadia van inzichten op weg naar Nibbana (en dus 'ontwaakt' zijn) kent. Mettavihari gebruikte dit systeem, maar behalve Adi Ichsan zijn leerlingen volgens mij niet.   Meer hierover
Waar ik me bevond of bevindt in deze schaal van zestien: geen idee.

**) Noot: Hoe het in het Tibetaans boeddhisme zit, heb ik nooit goed doorgrond, mij te complex. Ik geloof dat 'bodhicitta ' het centrale begrip is, hoewel: meer een streven dan een resultaat; een leek (zeker een niet-Tibetaan) raakt nooit 'ontwaakt', is nooit klaar.

=========================================================================

'Buddhist Romanticism ' door Ṭhānissaro Bhikkhu

De ontieglijk ijverige (zie Accestoinsight ) monnik Thanissaro heeft artikelen in Tricycle over 'Romancing the Buddha ' uitgewerkt tot een compleet eboek.
In pdf-formaat ruim driehondervijftig bladzijden; hier te verkrijgen: Buddhist Romanticism

Een echt - gratis - boek dat voor mij veel van Westers esthetisch al te mooie en lieve teksten over 'het boeddhisme' een plaats geeft.
Ik geef de 'Introductie ' van het boek - zelf al een soort samenvatting van het geheel - weer met gebruik van vertaalde citaten. Thanissaro schrijft 'Buddhist' en 'Romantic/Romanticism' steeds met een hoofdletter, dat doe ik in deze vertaling dan ook maar, met tegenzin.


" Bedenkelijke Boeddhistische Romantiek

Veel westerlingen, als ze net met het Boeddhisme kennismaken, zijn getroffen door de griezelige vertrouwdheid met wat de centrale concepten lijken te zijn: onderlinge verbondenheid, heelheid, spontaniteit, ego-transcendentie, non-oordeelzucht en integratie van de persoonlijkheid. Zij lijken niet te beseffen dat de begrippen bekend klinken omdat ze vertrouwd zijn. Voor een groot deel komen ze niet van de leringen van de Boeddha maar uit hun verborgen wortels in de Westerse cultuur: de gedachten van de vroege Duitse Romantici.
De namen van de vroege Romantici – Schleiermacher, Schlegel, Schelling, Hölderlin en Novalis – zijn grotendeels vergeten, maar hun ideeën zijn nog steeds erg springlevend in de Westerse cultuur. Ze behoorden tot de eersten die het probleem analyseerden van hoe het voelt om op te groeien in de moderne cultuur, waar de wetenschap een duizelingwekkende perspectief van diepe ruimte en diepe tijd onderwijst, en waar gerationaliseerde economische en politieke systemen een gevoel van fragmentatie van binnen en van buiten bevorderen. De Romantische analyse van de manier waarop het geestelijk leven, benaderd als een kunst van de emoties, innerlijke psychische gezondheid en uiterlijke harmonie in de moderne cultuur kan verbeteren, heeft verder vorm gegeven aan populaire ideeën over deze kwesties tot op de huidige dag.

Als de invloed van de vroege Romantiek op het moderne Boeddhisme niet verder zou gaan dan een aantal geïsoleerde concepten, zou dat niet zo'n probleem zijn, eenvoudig een zaak van vertrouwde Westerse concepten zetten naast Boeddhistische termen waarmee we niet vertrouwd zijn, zodat de Boeddhistische concepten intuïtief zin krijgen voor mensen met een Westerse achtergrond. En er kan geredeneerd worden dat het zetten van Romantische concepten in een Boeddhistisch raamwerk deze concepten automatisch verandert in een Boeddhistische richting. Maar de situatie is precies andersom. De invloed van de Romantiek op het moderne Boeddhisme is door de oppervlakte gepenetreerd en zit in de botten, niet alleen afzonderlijke concepten vormgevend maar ook de onderliggende denk-structuur waarmee deze concepten hun betekenis krijgen. Met andere woorden, de Romantiek heeft voorzien in het raamwerk waarin de Boeddhistische concepten zijn geplaatst, deze begrippen opnieuw vorm gevend in de richting van Romantische doelstellingen.

Als we de Dhamma - de leer van de Boeddha - vergelijken met het religieuze denken van de vroege Romantici, zien we dat ze radicaal verschillen op een structureel niveau, in hoe ze alle belangrijke vragen definiëren met betrekking tot het doel van religie, de aard van het fundamentele geestelijke probleem, de behandeling van dat probleem, hoe de genezing kan worden uitgevoerd, en het effect van deze behandeling op de genezen persoon.
• Voor de Romantici houdt godsdienst zich bezig met de opstellen van een zuivere relatie tussen de mens en het universum. Voor de Dhamma houdt religie zich bezig met het verkrijgen van totale vrijheid van lijden en stress, voorbij 'mens', 'heelal,' of welke relatie dan ook.
• Voor de Romantici is het fundamentele geestelijke probleem de onwetendheid van de menselijke identiteit, dat elke persoon een integraal onderdeel van de oneindige organische eenheid van de kosmos is. Deze onwetendheid, op zijn beurt, leidt tot een vervreemdend gevoel van scheiding: in jezelf, tussen zichzelf en andere mensen, en tussen jezelf en de natuur in het algemeen. Voor de Dhamma is het fundamentele geestelijke probleem de onwetendheid van wat lijden is, hoe het wordt veroorzaakt, en hoe het beëindigd kan worden. In feite zet de Dhamma zelfs de poging om te definiëren wat een mens is of wat de plaats is van een mens in het universum op de lijst van de oorzaken van het lijden.
• Voor de Romantici ligt de fundamentele geestelijke genezing in het verkrijgen van een onmiddellijke ervaren gevoel van eenheid in jezelf en tussen zichzelf en het universum. Voor de Dhamma ligt een ervaren gevoel van eenheids-bewustzijn deel van het pad naar een remedie; maar de ultieme remedie komt neer op voorbij de gevoelens gaan - en voorbij alle verdere zaken waarmee men een identiteitsgevoel opbouwt - naar een directe realisatie van nibbāna (Nirvana): een dimensie voorbij Eenheid en veelheid, voorbij het universum, voorbij causale relaties, en voorbij de dimensies van tijd en ruimte.
• Voor de Romantici zijn er vele manieren om een ​​spirituele genezing te induceren, maar zij alle induceren van een gevoel van ontvankelijkheid voor alle dingen zoals ze zijn. Voor de Dhamma, is er maar één pad naar nibbana - het pad van vaardigheden genaamd de nobele achtvoudige pad - waartegen alle mentale toestanden worden beoordeeld als bekwame (heilzaam) en onheilzaam; waarbij heilzame staten worden gekoesterd en onheilzame op een effectieve wijze moeten worden verlaten.
• Voor de Romantici is de genezing nooit definitief, maar moet voortdurend worden voortgezet gedurende het hele leven. Het begrip dat men heeft van innerlijke en uiterlijke eenheid kan zich natuurlijk verdiepen in de tijd. Met elke nieuwe ervaring van die eenheid voelt men een natuurlijk verlangen deze uit te drukken: Dit verlangen is de oorsprong van religieuze tradities en teksten. Maar omdat de eenheid oneindig is, en uitingen van gevoelens eindig zijn, heeft geen enkele religieuze traditie het laatste woord over hoe de oneindige eenheid voelt. En omdat iedere uiting van een gevoel moet worden gevormd door tijd en plaats, is elke persoon verplicht om het gevoel van oneindige eenheid op steeds nieuwe manieren uit te drukken. Alleen dit kan religie levend houden terwijl culturen veranderen.
Voor de Dhamma echter is volledig, definitief, ontwaken mogelijk in dit leven, en de teksten citeren duizenden mensen die in de Boeddha's tijd dit feit voor zichzelf bevestigden. Eenmaal verworven, is volledig ontwaken volledig begrijpen. De Boeddha was niet geïnteresseerd in het uiten van zijn gevoelens over het oneindige. In plaats daarvan lag zijn interesse in het uitleggen van het actieve pad dat ook andere mensen konden gaan om nibbāna te bereiken, en zette hen er toe aan, dat te volgen. Omdat het pad tijdloos is, is er geen behoeft om op nieuwe manieren te formuleren. In feite is het grootste geschenk dat er aan andere mensen nu en in de toekomst gegeven kan worden, de kennis van het pad van de Boeddha zo getrouw mogelijk door te geven, zodat ze het kunnen testen voor zichzelf.

Wanneer we kijken naar de manier waarop het Boeddhisme momenteel wordt onderwezen in het Westen - en, in sommige gevallen in Azië aan mensen met een Westerse opleiding - vinden we dat het vaak de kant kiest van de Romantische positie en tegen de Dhamma op alle vijf van deze thema's. En omdat vragen de structuren vormen die begrippen hun betekenis doel geven, is het resultaat dat het moderne Boeddhisme is Romantisch in zijn binnenste en alleen Boeddhistisch in z'n buitenste gewaad. Of om een andere analogie te gebruiken: het modern Boeddhisme is als een gebouw waarvan de structuur volledig Romantisch is, met Boeddhistische elementen gebruikt als decoratie, omgevormd teneinde te passen binnen de grenzen van die structuur. Dit is de reden waarom deze trend in het moderne Boeddhisme het best aangeduid kan worden als Boeddhistische Romantiek, in plaats van Romantisch Boeddhisme.”

“... voor iedereen die oprecht geïnteresseerd is in het pad naar de vrijheid, beloofd door de Dhamma, is Boeddhistische Romantiek is veeleer een probleem. Het sluit het pad naar twee groepen van mensen die het verwarren met echte Dhamma: zij die aangetrokken zijn tot Romantische ideeën, en zij die er afkeer van hebben. Het leert de eerste groep een zeer beperkt idee van hoeveel vrijheid een mens eventueel kan ervaren. En het leert de tweede groep de Dhamma niet helemaal serieus te nemen.

Voor beide groepen is het probleem een gebrek aan bewustzijn: niet wetende dat Boeddhistische Romantiek één ding is, en de Dhamma een ander. Dus, terwille van beide groepen is het belangrijk om bewust te maken van de manier waarop Boeddhistische Romantiek en de Dhamma twee verschillende dingen zijn; elkaar overlappend in sommige gebieden, maar toch vanuit radicaal verschillende aannames en leidend tot radicaal verschillende doelen. Op deze wijze kunnen leden van het eerste groep in staat zijn om een ​​weloverwogen keuze te maken: willen ze verblijven in de comfortzone van Romantische ideeën, of willen ze streven naar iets meer veelbelovends, zelfs al is het een grotere uitdaging?
En voor de leden van de tweede groep: zij zullen in een betere positie verkeren om hun geest te openen, de toegang tot de werkelijke Dhamma te krijgen, en het op zijn eigen voorwaarden op waarde te schatten.”  ...

“Ironisch genoeg is een nog grotere reden voor de onwetendheid over de Boeddhistische Romantiek de algemene onwetendheid in de Westerse cultuur over zijn eigen geschiedenis en de geschiedenis van de Romantische ideeën in het bijzonder. In sommige gevallen kan worden herleid tot een wijdverspreide overtuiging dat de maatschappij en cultuur zozeer zijn veranderd dat we niet langer worden beïnvloed door het verleden. Er is dus geen reden om iets te weten over wat men in het verleden dacht. Deze houding maakt ons blind voor het feit dat veel van die oude gedachten eigenlijk nog wel invloed hebben op de manier waarop we vandaag de dag denken.”
...
“Bijvoorbeeld, een breed gedragen misvatting over de Romantici is dat zij tegen de wetenschap zijn en emoties van het Zelf over de harde feiten van de wereld stelden. Echter, de Romantici reageerden positief op de wetenschappen van hun tijd, die - inzake astronomie, biologie, paleontologie en geologie - het universum zagen als een oneindige, evoluerende organische Eenheid, en ieder mens als een deel van die Eenheid in een interactieve relatie met de omgeving.” ...

“Gezien de vele bovenbeschreven niveaus van onwetendheid moet het dan ook niet als een verrassing komen dat de Boeddhistische Romantiek zelden in twijfel is getrokken. Het is gewoon aanvaard als een geldige versie van de Dhamma voor onze plaats in de tijd. Zelfs de wetenschappelijke literatuur over het Westerse Boeddhisme heeft de neiging om de opkomst van de Boeddhistische Romantiek als zowel noodzakelijk als goed te zien, in termen van de wetten van culturele verandering. De geleerden vragen zich zelden af waar deze zogenaamde wetten vandaan komen. Het blijkt namelijk dat ze afkomstig van de vroege Romantiek. In feite is, zoals we zullen zien, de academische studie van religie één van de belangrijkste voertuigen waarmee Romantische opvattingen over religie over de moderne wereld zijn verspreid.” ...

“Gezien de doelstellingen van dit boek, zal ik het Boeddhisme niet als één enkele religie behandelen, maar als een familie van vele godsdiensten, waarvan de voornaamste drie zijn Theravāda, Mahāyāna en Vajrayana. Hoewel de Boeddhistische Romantiek al deze religies heeft beïnvloedt toen ze naar het Westen zijn gekomen, zal mijn focus hier gericht zijn op de Dhamma zoals onderwezen in de sutta's van de Pāli Canon, die de basis vormen van de Theravāda vormt. Ik doe dit om drie redenen:
1) Van alle verschillende bronnen van de Boeddha's leer lijken de Pāli sutta's - samen met de Pāli Vinaya of monastieke regels - veruit het dichtstbijzijnde verslag te zijn van de leer van de Boeddha.
2) Dit is de boeddhistische godsdienst waarmee ik het meest vertrouwd ben en waarin ik werd opgeleid.
3) Van alle boeddhistische religies bevat de Theravāda het leringen die het scherpste verschillen van de ideeën van de Romantiek. Maar toch worden zelfs moderne discussies over Pali sutta's sterk beïnvloed door Romantische principes, wat betekent dat de moderne Theravāda een duidelijke testcase is voor hoe indringend Boeddhistisch Romantiek kan zijn, zelfs in een traditie die de minste mogelijke punten van overlap biedt.”

[Vervolgens beschrijft Thanissaro Bhikkhu de inhoud van de hoofdstukken van z'n boek]
...
“Omdat een van de leerstellingen van de Boeddhistische Romantiek is dat er uiteindelijk in de praktijk geen verschil ia tussen het volgeling zijn van de Dhamma van de Pāli Canon óf de Boeddhistische Romantische ideeën - dat beide leiden naar hetzelfde doel hoewel Boeddhistische Romantiek dat effectiever doet - sluit hoofdstuk 7 af met een discussie over hoe het kiezen van de Boeddhistische Romantiek boven de Dhamma daadwerkelijk echter leidt tot een lager doel dat in de plaats komt van het hogere doel dat de Dhamma biedt.”
...

[Hij sluit af met een reactie op de kritiek op een eerdere versie van z'n boek. Als derde punt :]
“• De groei van de Boeddhistische Romantiek wordt soms afgeschilderd als een dialoog tussen de oude Boeddhistische en moderne Westerse ideeën, een dialoog dat moet plaatsvinden als het Boeddhisme in het Westen zinvol te maken. Maar zoals ik al heb aangegeven, is de term 'dialoog' nauwelijks van toepassing op de huidige situatie. De Boeddhistische Romantiek heeft meer weg van een monoloog, waarin moderne leraren en hun publiek het onderwerp bepalen, de vragen formuleren, en kiezen welke de oude teksten zijn en wat ze niet mogen zeggen. In veel gevallen, is er nauwelijks een besef dat er nog een andere overtuigende kant zou kunnen zijn aan de discussie: De claim is dat de ware boodschap van de Boeddha ging over onderlinge verbondenheid, heelheid, spontaniteit, ego-transcendentie, niet oordeelzucht en integratie van de persoonlijkheid, terwijl al het andere in de teksten eenvoudig een fout in de transmissie is.
...”

Met veel van wat Thanissaro schrijft ben ik het eens (omdat en zover het feiten zijn); een deel kan ik zonder veel moeite plaatsen in zijn orthodoxe Theravada-visie. Maar met een paar zaken heb ik moeite. Als hij bijvoorbeeld schrijft "omdat het pad tijdloos is, is er geen behoeft om [het] op nieuwe manieren te formuleren, dan vind ik dat onjuist en onverstandig.

Trouwens, misschien is minj interesse in de astrofysica ook wel Romantisch; zie hieronder.

=========================================================================

Dingetjes over het heelal & wat verder ter tafel komt

Bij sommige boeddhistische lijstjes vraag ik me af welk indelingscriterium hier nu speelt. Waarom zijn bv materie, gewaarwording, perceptie, intentie en bewustzijn de vijf khanda's en niet andere zaken? Jorge Luis Borges kan er (ironisch) ook wat van, vergelijk deze bijzondere lijst:
" Het Hemels Emporium van welwillende kennis (Chinese encyclopedie): 'De dieren kunnen verdeeld worden in:
a) dieren die aan de keizer toebehoren, b) gebalsemde dieren, c) tamme dieren, d) speenvarkens, e) zeemeerminnen,
f) fabeldieren, g) zwerfhonden, h) dieren die in deze classificatie zijn opgenomen, i) razende dieren, j) ontelbare dieren, k) dieren die geschilderd zijn met een fijn kameelharen penseel, l) enzovoort, m) die juist een vaas gebroken hebben, n) die in de verte op vliegen lijken.' "

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Nu we het toch over het heelal hebben: hoe zit het met de ontdekking van zwaartekrachtgolven ?
Kan die ontdekking ons denken als boeddhist en over het boeddhisme als filosofie beïnvloeden?
Volgens mij kan de natuurwetenschappelijke theorievorming (en -toetsing) rustig bestaan naast onze pogingen onszelf als hechtende en begerende wezens te begrijpen.
Maar dat neemt niet weg dat het leuk is, daarover wat te filosoferen; we hebben het wel over de grootste ontdekking in jaren.
Ene Shaun en zijn vrienden hebben dat een beetje gedaan in een blogtekst in 'Engaged Buddhism '. Ik gebruik trouwens een ander, een wat minder romantisch, plaatje dan hij.

"In termen van het boeddhisme, denk ik dat het waarschijnlijk het grootste wetenschappelijk bewijs ooit is, dat er niet zoiets bestaat als 'leegte' in de fysieke wereld. Zelfs de tijd-ruimte, de leegste fysieke dimensies die we kennen, zijn niet absoluut 'leeg'. Het is, zoals zo veel natuurkundigen te hebben genoemd, 'het weefsel van de werkelijkheid.' Hij beweegt, heeft geluiden, vormen en golven. De Mahayanisten zullen 'de leegte' moeten gaan herdefiniëren tenminste wat betreft de kwaliteiten van vorm, geluid en beweging en vergankelijkheid.

... Dit is het einde van de 'twee waarheden' leer. Er is maar één werkelijkheid en het is allemaal relatief. De 'twee waarheden', die werden verdinglijkt in de twee werkelijkheden, de absolute en de relatieve, gaat de weg van de Mt. Meru. Het zal uiteindelijk een historisch overblijfsel worden van de manier waarop boeddhisten dachten. Degenen die nog steeds absolute leegte onderwijzen, zullen uiteindelijk irrelevant zijn voor toekomstige boeddhisten, die de laatste millennia van het onderwijs op de leegte zullen zien als een misvatting, op basis van een gebrek aan wetenschappelijke kennis. Hedendaagse Tibetanen, met uitzondering van misschien de Dalai Lama zullen zich tegen deze verandering verzetten. Er is geen manier om hun gedachten te veranderen, want het is niet meer dan een vast waanidee. Ze zullen alleen maar uitsterven, terwijl zij worden vervangen door een generatie van boeddhisten die onderlinge afhankelijkheid oefenen in een relationele kosmos."
  De 'relationele kosmos' lijkt me een typisch voorbeeld van romantiek (en dus niet van boeddhisme) zoals Thanissaro die heeft beschreven.

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Op 12 februari is in het Museum voor Volkenkunde te Leiden de tentoonstelling over de Boeddha geopend. Eén van de geplande activiteiten is een speciaal weekend. Ik citeer de website:

"Boeddhismeweekend
Aansluitend bij de tentoonstelling DE BOEDDHA – Van levensverhaal tot inspiratiebron staat Museum Volkenkunde het weekend van 19 & 20 maart geheel in het teken van het boeddhisme.
Twee dagen vol rondleidingen, lezingen, workshops zoals Mediteren en Kung Fu en muziek van DJ Kareem. Bekende sprekers leggen o.a. uit wat het boeddhisme met Mindfulness te maken heeft en waarom échte boeddhisten niet mediteren. "

Bron: Hier . Ik neem aan dat er meer nieuws volgt.
Degene die de inleiding over 'echte boeddhisten mediteren niet' gaat houden, heb ik al gemeld dat dit statement lijkt op 'echte mannen huilen niet'. Kom ik op terug, misschien ga ik er zelf wel heen.
Update - Programma
PROGRAMMA BOEDDHISMEWEEKEND 2016.pdf

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Nee, niet weer

In maart 2015 plaatste ik, net zoals in april 2014, de 'Ananda Passion ': Citaten uit het Maha Parinibbana Sutta over de ouderdom, het lijden en het sterven van Gautama de Boeddha.
Dit omdat de christenen ook elk jaar de Mattheus doen en, veel erger nog, er nu ook elk jaar
The Passion is: het TV-spektakel van de christelijke publieke omroep waaraan de stad haar medewerking verleent.
Dit jaar ga ik mezelf niet herhalen; hoewel het nog dichterbij komt: The Passion zal op 24 maart in mij woonplaats Amersfoort life worden gespeeld en uitgezonden. Wegwezen dus.

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Een bruikbaar artikel (volgens mij, voor mij) in Tricycle van 23 februari:
'5 Perks of Being Married to a Non-Buddhist ' door Brent R. Oliver
'One practitioner extols the virtues of being married to someone who doesn’t practice at all '

Oliver beschrijft hoe hij het waardeert met een niet-boeddhiste getrouwd te zijn:
Als buitenstaander relativeert ze zijn soms wat fanatieke beoefening; ze houdt geaard; ze help me praktisch focussen en ze bekijkt heel z'n boeddhisme met een hilarische blik.
Omgekeerd misschien ook wel bruikbaar voor wie getrouwd is (of samenwoont) met iemand die het boeddhisme beoefent. Sterkte.

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------

In m'n zoektocht naar een model voor een nieuw boeddhistisch tijdschrift bekeek ik
het nieuwe nummer van Lions Roar :
Hear The Lions Roar
“The proclamation of the dharma,” the Buddha said, “is as fearless as a lion’s roar.” We asked the 14 teachers on our cover: What is the most important truth to proclaim in today’s troubled world? Hear them roar!

Veertien optimistische en in ieder geval positieve leeuwenroepen van bekende Amerikaanse leraren van diverse tradities. Iets te positief naar mijn smaak, een klein beetje (Europose) somberheid of benadrukken van onvolmaaktheid kunnen ze daar toch ook wel gebruiken?

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Is er nog nieuws over boeddhistische media in Nederland ?

Het aanbod blijft zeer beperkt; mijn overtuiging is dat het nooit meer wordt zoals het tot 2014 was.
Missen we het? Het lijkt er op dat er ook minder geïnteresseerde en minder lezende boeddhisten zijn.

* Het aantal bloggers of hun activiteiten neemt af. Ik schrijf met mijn zogenaamde maandblad ook steeds minder; ik heb sinds kort ook een teen in het water van facebook gezet: ben er niet kapot van.
* Ook zelf neemt het Boeddhistisch Dagblad zich steeds minder serieus, zeker in journalistieke zin. Leuk doen is de norm. Merkwaardig genoeg wel veel Vlaams nieuws.
* Ik wacht al lang op het volgende onderzoeksjournalistieke product van openboeddhisme.nl
* De BUN heeft een nieuwe mooie website maar nauwelijks content.
* Van de 'Vrienden van het Boeddhisme' geen nieuws (sinds begin december).

* 'Het opstarten van de boeddhistische programma's bij KRO-NCRV is op gang maar loopt nog wat langzaam aan', vertelt een woordvoerder van de 'Stichting Vrienden van de BOS' me. Dat kan je wel zeggen: in plaats van 2 uur per maand is er dit jaar nog geen enkel programma geweest.
* De 'werkgroep Bodhi guards' van deze stichting (die nog steeds bestaat en geld heeft) '... onderzoekt momenteel de haalbaarheid om het internetforum van 'Bodhitv' in aangepaste vorm voort te zetten.'  Het gaat langzaam: deze werkgroep komt binnenkort voor de tweede keer bijeen; ondertussen zijn de creatieve medewerkers van Bodhitv (met name meisjes) al lang uitgevlogen.

Mindfulness, van vipassana. 'Geen gezweef', wel werking. Ook met ethiek en (verborgen) religiositeit? Nieuw boek van Koert v. d. Velde en andere teksten En hoe het verder met de inzichtsmeditatie +7 gaat

Update 15 dec.
  Vandaag verscheen in Trouw een door Koert van der Velde geschreven artikel onder de titel 'Eigenlijk is mindfulness hartstikke religieus'. M'n kommentaar is hetzelfde als dat op z'n boek.
  Afgelopen zondag zijn ruim vijftig vipassana-beoefenaren (begeleiders, lokale mediteerders, (assistent)leraren) bij elkaar geweest. Thema: 'de zaak Mettavihari': wat is er het afgelopen jaar (en daarvoor) zo al gebeurt en een begin maken met de vraag: hoe nu verder? Goed, later meer.
=========================================================================

Update 21 dec.
Onbedoeld blijkt ik een ruzietje tussen Edel Maex en Koert van der Velde te hebben veroorzaakt.
Edel was namelijk not amused toen ik in onderstaande recensie schreef dat 'Geen Gezweef' heel sterk op interview met hem leunde; iemand probeert mij voor zijn karretje te spannen, schreef hij mij. Zie deze bijdrage van Koert n.a.v. een ingezonden brief en artikel van Edel:
"Koert van der Velde zegt: 20 december 2015 om 22:08
Beste Edel,
Wat waren we het toch eens met elkaar, anderhalf jaar geleden toen ik je interviewde: dat mindfulness op zijn best religieus is, maar dat je maar beter niet kunt geloven in religieuze beelden, en evenmin in autoriteiten. Voor mij is religie het je aangesproken voelen door iets wat achter de grens van je begrip ligt, vertelde ik, een definitie die ook jou zeer aansprak, zei je.
In de anderhalf jaar erna heb ik Geen Gezweef geschreven – de passages waarin jij voorkwam – en dat zijn er nogal wat – had je met enkele kleine wijzigingsvoorstellen goedgekeurd. Ik hoopte op een mooie recensie van jouw hand en zorgde er dan ook voor dat de uitgever jou als eerste een exemplaar van het verse boek toestuurde.
Ik schreef een stukje in Trouw over een aspect van het boek, namelijk dat mindfulness vaak veel religieuzer is dan veel trainers willen toegeven.
Toen er een ‘reaguurderige’ reactie op de Trouw-site verscheen onder de naam Edel Maex, heb ik je gelijk gemaild: of iemand je naam misbruikt heeft?
Je bleek het zelf geschreven te hebben. Je las het als ‘een complottheorie’. Uit het stuk distilleerde je dat ik met een ‘duistere bril’ naar religie kijk. ,,Religie komt uit zijn tekst naar voren als grimmig, leerstellig, moralistisch, autoritair en hypocriet,’’ stel je.
Nou breekt m’n klomp dacht ik. Niks in het artikel waaruit dat blijkt, volgens mij. En in het boek houd ik juist een warm pleidooi voor een religieuze vorm van mindfulness – precies Edel, die vorm die we alle twee zo sympathiek vinden.
Ik heb je gebeld. Je beperkte je tot het je beroepen op je recht te schrijven wat je maar wilt naar aanleiding van een krantenstuk. En mijn boek? Je bent een druk mens en hebt geen tijd het te lezen, zei je.
Edel, je velt wel een hard oordeel. Daarom roep ik je nogmaals op: lees dan ook dat boek!
Met hartelijke groet,
Koert "
=========================================================================

Voor degenen die niet meer gewend zijn, lange teksten te lezen, begin ik met mijn
Conclusie ,  waarmee ik deze blog (afgezien van de bijlagen) ook afsluit :

'Geen Gezweef ' is boeiend en informatief maar vertoont ook een gepreoccupeerdheid van de auteur met de vermeende verborgen religiositeit van mindfulness-trainers. En meer gericht is op zen à la Maex dan op vipassana à la Mahasi.
Mijn vermoeden is dat de hype-kant van mindfulness haar langste tijd heeft gehad en dat mindfulness één van de methoden blijft die een GGZ-hulpverlener soms, met een specifiek indicatie-gebied zal blijven hanteren, naast andere methoden, als maatwerk.
Mindfulness als een soort religie voor agelovigen: dat zie ik niet gebeuren. Van der Velde wil een discussie over deze pamfletkant van z'n boek: ik heb hierbij een kleine bijdrage daaraan geleverd en hoop op voortzetting van deze discussie. En er meer onbevangen onderzoek komt.

De toekomst van de inzichtsmeditatie in Nederland, voorheen bekend als vipassana, blijft ongewis. De kans dat die verder marginaliseert neemt toe naarmate de smaakmakers van deze beweging langer nalaten met een echt antwoord op de Mettavihari-crisis  te komen.
De hamvraag is of van loutering - bij de Mettavihari-leerlingen - sprake is? En dat er duidelijkheid komt over de moreel en spiritueel ongeldige 'transmissie ' van het leraarschap door Mettavihari in 2006. Mogelijk biedt een bijeenkomst volgende week duidelijkheid en kans op verandering.

=======================================================================

Een 'belangenverklaring': Het boek 'Geen Gezweef' heb ik als recensie-exemplaar gekregen.
Ik heb nooit een cursus mindfulness gevolgd. En heb ook nooit (wereldse) mindfulness gegeven; ik heb pensioen met AOW en daarvoor het beperkte ZZP-inkomen niet nodig. Noch ben ik ooit GGZ-professional geweest, die mindfulness als psycho-therapeutische interventie hanteert.

Toch bemoei ik me met de mindfulness, omdat de mindfulness zich met mij bemoeit.
Ik beoefenen namelijk vipassana-meditatie als onderdeel van het Achtvoudige Pad , dat ik als boeddhist probeer te gaan.
En 'mindfulness' is een gestripte versie, een op wereldse doelen gerichte methode, genomen van (onder andere) de vipassana, een Theravada-meditatievorm. Dat bedenk ik niet, dat zegt Kabat-Zinn, de ontwikkelaar van de mindfulness (dwz de MBSR).

Ik ben wat losser komen te staan van de vipassana, maar vind nog steeds wel dat de mindfulness-beweging schatplichtig is aan de vipassana en ik het dom vind dat ze zich dat niet beseffen of proberen te bagatelliseren. Of ik echt milder ben geworden, weet ik niet, wel heb ik de gunstige effecten om me heen van een achtweekse cursus gezien.
Verder realiseer ik me dat m'n aandachtigheid in het dagelijks leven in feite ook mindfulness is, al is die dan niet systematisch in een cursus getraind. Hier kom ik straks nog op terug.

Een paar inhoudelijke opmerkingen bij de verhouding mindfulness-vipassana: bij mindfulness-leraren lees ik wel eens dat 'mindfulness' een soort vertaling is van de Pali-term sati, dat de methode het beoefenen daarvan is. Ten onrechte; nog afgezien van de andere aspecten van het Achtvoudige Pad, bij vipassana gaat het om de combinatie van sati en Sampajañña ('clear comprehension, clear knowing, fully alert, attention, consideration, ... '). En bovendien is ook (toegangs)concentratie nodig, samatha dus. Het is een samengaan van deze mentale activiteiten. Daarom spreek ik in de titel van deze blog over vipassana + 7 = het 8-voudige pad.

Een ander aspect (dat me eerlijk gezegd niet zo verbaast) is het ontbreken van de ethische dimensie in de teksten. En dan heb ik het niet over de ethiek van de trainer maar die van de trainee, dus over de vraag of een deel van de beoefening in de acht wekelijkse sessies (en huiswerk) ook niet ethische contemplaties etc zouden moeten zijn?
Wat niet ontbreekt maar wel vaak kwaliteit (bv 'dubbelblind ') en vooral onafhankelijkheid ontbeert, is onderzoek naar de effecten van mindfulness; een voorbeeld daarvan in Bijlage 1.

Hierboven heb ik al een paar aspecten genoemd van het 'smalle' karakter van de mindfulness t.a.v. de vipassana in de aspecten van het Achtvoudige Pad. (Er zijn ook sterke punten, met name de systematiek)
Een ander punt wil geen aspect noemen maar een overstijgende zaak: het is al de vraag (bij sommigen) of vipassana een religie is (meer precies: of het beoefenen van vipassana het onderdeel is van het beoefenen van een religie - boeddhisme - door een individu, al dan niet in groepsverband). Dan is ook de vraag denkbaar: is misschien de mindfulness-beweging in het Westen langzamerhand een beetje een religie geworden? Een soort zingevingssysteem?

=======================================================================

Deze beschouwing kan het vooroordeel over mindfulness van een Theravada-vipassana beoefenaar, tevens scepticus, genoemd worden. Deze toets ik nu aan recente literatuur.
Allereerst een nieuw en zowaar Nederlands boek over mindfulness. Ik had er zin in, het leest lekker; m'n recensie is lang geworden, maar zeker niet leesvervangend.

Geen gezweef!
Mindfulness zonder dat het mindfoolness wordt
Door Koert van der Velde,     godsdienstwetenschapper en journalist
Uitgever Damon, november 2015              Te koop bij bv  Bol.com
Samenvatting door de auteur/uitgever:

"  Mindfulness is populair. Op universiteiten, in ziekenhuizen en zelfs in het leger wordt het beoefend. Deze neutrale techniek werkt, is wetenschappelijk bewezen en is helemaal niet religieus, kortom: 'Geen gezweef!'
   In 'Geen gezweef! ' ... gaat de auteur op onderzoek uit naar de werking, de oorsprong en de toekomst van mindfulness. Wat gebeurt er precies wanneer je aan mindfulness doet? Wat kun je ervan verwachten en wat niet? Wat is het belang van de religieuze oorsprong van mindfulness?
   Het zou zo mooi kunnen zijn: mindfulness als voorbeeld van een nieuwe technologie die het beste van een traditionele religie op een wetenschappelijke manier opnieuw beschikbaar stelt, aangepast aan de moderne geseculariseerde maatschappij. Maar, stelt de auteur, het gebruik van deze van oorsprong religieuze techniek vraagt om beleid en niet om naïviteit. Anders verwordt mindfulness tot 'mindfoolness'. "

Het kostte me aanvankelijk wat moeite dit boek serieus te lezen, omdat de auteur met grote regelmaat leuk doet, met woordspelingen en zo. Maar toen dat eenmaal overwonnen was, verscheen er een interessant boek, op lichte toon, met veel kennis van zaken - door eigen beoefening, studie en gesprekken - geschreven.
Af en toe wint de journalist het van de wetenschapper van der Velde, als een interview met één persoon als maatgevend wordt gebracht bijvoorbeeld. Af en toe wint juist weer de in godsdienst geïnteresseerde als hij het religioserende van mindfulness mooier ziet dan er objectief in zit. 'Flirten met God ' was de titel van zijn vorige boek, tevens proefschrift; hij gaat er iets te makkelijk van uit dat dit ook bij mindfulness een bruikbaar concept is.
Ook de titel 'Geen gezweef ' vond ik aanvankelijk overdreven, tot ik merkte dat nogal wat websites van particuliere mindfulness-aanbieders dat niet-zwevende karakter benadrukken.

Het boek telt acht hoofdstukken met ieder vier à zes paragrafen; elke paragraaf heeft een kleine cliffhanger met een vraag of thema dat in het volgende wordt uitgewerkt; en elk hoofdstuk heeft een grote cliffhanger. Het lijkt zo een systematisch boek, is het ten dele ook maar het is tegelijk een pamflet met een boodschap, namelijk: voor een groot deel van de mindfulness-trainers heeft mindfulness wel degelijk een religieus karakter, voor henzelf, maar ze vertellen dat niet aan hun cursisten en dat is een taboe, of iets stiekems want met de met de mindfulness sluipt ook een mindfulness-religiositeit binnen. Bv "Want het zou toch op zijn minst merkwaardig zijn als religie via de achterdeur onze samenleving weer binnenkomt terwijl veel mensen er om verschillende goede redenen juist afstand van hebben genomen? ... [T]oegang zou in principe alleen mogelijk moeten zijn via de voordeur – bewust, weloverwogen, uit vrije wil. Maar als wetenschap vermomde religie toelaten, dát zou taboe moeten zijn" (blz 61). Ook een zinnetje als "Pioniers zoals Kabat-Zinn hebben volgens een uitgekiende strategie gewerkt aan het introduceren van mindfulnesscentra op universiteiten" (blz 87, onderstrepingen van mij. Joop R) midden in een tamelijk objectieve beschrijving à la Wilson van de verspreiding van mindfulness in Amerika vind ik pamflettistisch. Dat mag van mij hoor, maar de vermenging vind ik een beetje te verborgen.

Hoofdstuk I, Mindfulness voor dummies  opent van der Velde meteen de discussie: "Staat de westerse wereld op levensbeschouwelijk gebied op de drempel van een nieuw tijdvak? Met de opkomst van mindfulnessmeditatie ...
... Mindfulness is volgens de ambassadeurs ervan als een medicijn tegen allerlei ziektes en een probaat middel tegen stress, die voor onze cultuur zo typerend en desastreus is. Mindfulness helpt arbeidsprestaties te verhogen, maakt gelukkiger, geeft ons een langer leven en is een krachtig instrument om de wereld te verbeteren. Volgens de ambassadeurs moet mindfulness daarom maatschappij-breed worden ingevoerd. In allerlei sectoren – zoals gezondheidszorg, bedrijfsleven en overheid – zijn mindfulnessadepten hiermee bezig. Met hoegenaamd verrassend resultaat." (pag 9)
"De claim dat mindfulness neutraal, wetenschappelijk en niet-religieus is, klopt echter niet." (p 10) Maar is die claim er dan? Mij was die nooit zo opgevallen. Het antwoord daarop is heel slim: "Discussie over het bestaan van religieuze kanten is voor de meeste beoefenaars echter taboe." (pag 10) Door het taboe-karakter zie ik (en velen met mij) het religieuze in de mindfulness niet. En sociaal-wetenschappelijk is het lastig te bewijzen dat iets niet een taboe is: de stelling falsifiëren bewijst het gelijk van de stelling. Maar wel een boeiend beginpunt van een discussie.

Hoofdstuk II, De reli-erfenis  gaat over de claim van het 'niet zweverig zijn van de mindfulness, een claim waardoor het religieuze karakter ook ontkend wordt.
Hierin gaat hij dieper in op de aard van het boeddhisme. Helaas te weinig de verschillen tussen de diverse boeddhistische tradities en scholen van een traditie onderscheidend. Op pagina 21 en verder beschrijft van der Velde de (Aziatische) vipassana, maar alleen de Goenka-vorm daarvan die hij zelf ervaren heeft; dat de Mahasi-style nogal anders is, vermeldt hij in het geheel niet.
Op pagina 26 staat: "Er leeft een breed geloof in boddhisattva’s, in het idee dat er mensen zijn die bijna verlicht zijn, maar niet de allerlaatste stap zetten en terugkeren in onze wereld om anderen te helpen zich uit het lijden te bevrijden, en uiteindelijk ook verlicht te worden." We hadden het toch over vipassana, als onderdeel van de Theravada? Daarin speelt het boddhisattva-ideaal nauwelijks een rol: wel graag tradities helder onderscheiden.

Een beauty staat op pagina 30: "Waarom je gelukkig wilt zijn? In geen enkel boek over mindfulness vind je reflectie hierover terug. Geen discussie over het zo diepzinnige boeddhistische lijdensbegrip, geen filosofisch pleidooi voor het streven naar geluk. Geen discussie over een typisch boeddhistische uitspraak zoals: 'Er zijn geen ketenen voor hen, bij wie niets geliefd of ongeliefd is.' Diepere vragen over acceptatie, lijden en geluk zijn voor veel mindfulnessbeoefenaars kennelijk irrelevant, blijkt uit een rondgang door een grote stapel mindfulnessboeken. Sterker nog, zulke belangrijke vragen worden systematisch vermeden."

Hoofdstuk III, Waarom mediteren?  beschrijft op welke gebieden mindfulness zoal werkt. Dat zijn er veel, blijkt ook uit effectonderzoek.
Hij relativeert m.i. terecht dat het aanwijzen van veranderingen in de hersenen die het gevolg zijn van meditatie; want dat bewijst niet veel: elke herhaalde activiteit leidt tot veranderingen in de structuur van de hersenen.
Ook zegt hij: "Veel onderzoekers zijn uitermate optimistisch over het resultaat. Mindfulness is ‘evidence based’, stelt Anne Speckens, een Nijmeegse hoogleraar psychiatrie die mindfulness inzet tegen depressie en angststoornissen. De effectiviteit is gemeten en wordt groot bevonden, en dat is volgens haar een keihard criterium voor de legitimiteit ervan. De bewijzen staan alleen niet zo vast als voorstanders claimen. " (pag 49) Deze relativering krijgt de nodige onderbouwing.

"In een artikel over de werking van de meditatie waarbij je in gedachten liefdevolle intenties uitspreekt, ontbreekt de (voor de hand liggende) verwijzing naar gebed – waar al heel veel onderzoek naar is gedaan. Waarschijnlijk omdat die associatie als een smet wordt gezien." (pag 50/51). Koert heeft het hier kennelijk over metta-meditatie. Ik vind de relatie helemaal niet voor de hand liggend, de bewijslast dat dit wel zo zou zijn ligt niet bij de ontkenner maar bij de steller van deze overeenkomst. Bovendien is metta-meditatie wezenlijk iets anders dan mindfulness!

Van der Velde overschat hier en daar de mogelijkheden van wetenschappelijk onderzoek: op pagina 52 maakt hij bijvoorbeeld twee opmerkingen over gewenst onderzoek:
"Er zou empirisch onderzoek moeten gebeuren naar vragen zoals of mindfulness gedachten onderdrukt of wil leren juist dit onderdrukken op te geven, en of het objectiveren van vervelende gevoelens – er is boosheid – goed is of juist niet voor het verwerken ervan. Hoe gaan deze processen precies in zijn werk? Zulk onderzoek gebeurt bijna niet."
En:  "De Jong over het niet onderzoeken van de boeddhistische achtergrond van mindfulness: 'Jammer dat ze dat niet als een te onderzoeken uitdaging zien.' " (Onderstreping door mij, JR)
Deze uitdagingen spreken me aan, ik heb me veel met onderzoek en vooral met het formuleren van onderzoeksvoorstellen beziggehouden (lang geleden). Maar bij geen van beide suggesties kan ik me, na lang nadenken, welk type onderzoek dan ook voorstellen.

Hoofdstuk IV, Geen gezweef, hoor! gaat over de bezwering (zo brengt de auteur het) van mindfulness-trainers en ambassadeurs dat mindfulness echt 'geen gezweef' is.
Hij gaat in op het taboe-karakter daarvan: "Maar dat heeft iets krampachtigs: de religieuze kant verzwijgen, roepen dat ‘er niks zweverigs aan is’, en een discussie over de wenselijkheid of onwenselijkheid van religieuze elementen in mindfulness uit de weg gaan. Dit omdat er een maatschappelijk taboe op rust. " (pag 60)
Ik krijg de indruk dat hier een probleem van christenen geprojecteerd wordt op het boeddhisme. Heeft van der Velde wel in de gaten dat veel boeddhisten het boeddhisme 'geen religie' noemen, maar een filosofie? En dat nog meer beoefenaren van de vipassana en zen dat doen?
Het concept 'religie' zelf is een Westers-christelijk begrip; zelf noemt men wat men beoefent eenvoudig 'de Dharma' (of 'Dhamma'in het Pali). Met (bij velen) transcendente aspecten, dat wel.

"Er zijn niveaus bij meditatie die in het algemeen en bij mindfulness in het bijzonder opgaan. De eerste is het opbouwen van concentratie, meestal door je aandacht te richten op de ademhaling. Er wordt ten tweede geprobeerd het bewustzijn te verruimen door aandacht te krijgen voor kleine zaken waar je normaliter aan voorbij gaat. Dit kan ten derde leiden tot zelfinzicht.
Tot hier toe hebben we het vooral over niveau een, twee en drie gehad. Je kunt, zoals veel propagandisten van mindfulness, doen alsof mindfulness slechts de eerstetwee omvat, en voor gevorderden wellicht ook zelfinzicht in het vooruitzicht stellen, maar binnenskamers gaat men veel verder. Daar gaat het ook om niveaus die we traditioneel religieus noemen. Zonder daar echter open en eerlijk over te zijn. " (pag 64)
Dit lijkt me nogal een sleutelpassage in het boek, en ik begrijp hem niet. De nummering, één, twee en drie niet en ook het (bijna geheime, esoterisch) vierde religieuze niveau niet.

Waar ik stevig tegen aan moet is: "Volgens Maex, die zich zenboeddhist noemt, is er geen wezenlijk verschil tussen de methodes van mindfulness, vipassana en zenboeddhisme. 'Is dat verschil er wel, dan is dat een aberratie' " (pag 68). Tegen Maex en tegen van der Velde. Want ik zie het verschil tussen vipassana en zen juist wel; de instructies die de mediterende krijgt, zijn fundamenteel verschillend; wat 'Verlicht' zijn in kan houden, wordt heel verschillend ingeschat; en 'niet-weten' c.q. 'onwetendheid' wordt heel ander gewaardeerd. Ben ik dan een aberratie?

Van der Velde probeert zijn gelijk t.a.v. de verborgen religiositeit van de mindfulness te bewijzen door Kabat-Zinnte te citeren: "Hij stelt dat je door te mediteren een zodanig zicht kunt krijgen op de werkelijkheid dat je haar tot in de essentie doorziet. De essentie is haar ‘heelheid’. Over wat heelheid precies inhoudt, is Kabat-Zinn vaag – kan hij niet anders dan vaag zijn. Heelheid duidt namelijk op een veronderstelde uiteindelijke dimensie van de werkelijkheid die in wezen transcendent is – het begrip schiet tekort. " (pag 75)
Dit is een nogal romantische invulling van boeddhisme. Ik raad iedereen deze analyse aan: Thanissaro - Buddhist Romanticism . En ook Chapman - Mindfulness crisis

In hoofdstuk V, De mindfulness-golf  geeft van der Velde nuttige informatie over de omvang van 'de golf': groot en snel gestegen, zowel in de gezondheidszorg als het bedrijfsleven.
Het is een korte versie van 'Mindful Netherlands' naast het 'Mindful America ' van Jef Wilson.
Een interessante uitspraak: "Door meditatie kun je het innemen van een metaperspectief oefenen en verstevigen. Het sluit goed aan bij de manier waarop velen tegenwoordig ook buiten meditatie naar de werkelijkheid kijken.3) Vanuit een metaperspectief kijken ze naar zichzelf en constateren bijvoorbeeld dat ze zinzoekers zijn. In plaats van een antwoord te zoeken op zinvragen zien ze zichzelf worstelen als zinzoekende wezens." (pag. 90)
Verder aandacht voor het boek 'Mindfulness in the Marketplace ': gaat m.i. beetje over randfiguren binnen de mindfulness, die de wereld willen verbeteren: Ritskes-typen.

Hoofdstuk VI, Mindfulstress, komt minder geïnspireerd over, zowel de geïnvolveerd in de mindfulness als de boosheid over de mindfulness-beweging is weg, over blijft de ironie.
Ik kan dit hoofdstuk samenvatten door de titels van de paragrafen op te sommen: Jij moet rechtop zitten; Archaïsche moraal; De armoede van het hier en nu; Weg met afdwalen; Gij zult niet multitasken. Volgens mij is de rode draad hier het bezwaar tegen mindfulness als onderdeel van de zelfhulp-bedrijfstak. Terecht, maar als ik dit lees, denk ik: nou en?

In hoofdstuk VII, Gewapende mindfulness, is de auteur weer beter op dreef. Hier met bezorgdheid over het gebruik van mindfulness(trainingen) voor niet verheven en soms ongewenste doelen. Zeker als zulke trainingen (met hun onvermijdelijke ingebouwde religieuze dimensie) aan werknemers en militairen. Ook hier leunt hij hier weer sterk op Edel Maex, die hij met instemming citeert: "Een bedrijf dat mindfulness inzet om de productie te verhogen en vervolgens op personeelskosten bezuinigt, is onethisch bezig. Het handelt tegen de kern van mindfulness in – compassie met de medemens." (pag 131, onderstreping door mij, Joop R.) 'Kern'? Je moet al een beetje compassie hebben als je begint te mediteren en ook wel een beetje proberen dat te versterken; en wat meer compassie kan een resultaat van zo'n meditatie-sessie zijn; maar 'compassie' is niet de hoofdvoorwaarde, niet het hoofddoel, laat staan de kern.

Over de zaak Mettavihari, d.w.z. zijn misbruik plus het zwijgen daarover. Hij vervolgt daarover met : "Dit komt neer op ‘het vermoorden van de boeddha’, stellen sommigen met lede ogen vast. Volgens een oud gezegde moet je de boeddha doden als je hem tegenkomt. Dit wordt op allerlei manieren uitgelegd, zoals dat als je denkt verlicht te zijn, je dat idee onmiddellijk moet ontmaskeren. " De uitdrukking 'vermoord de Boeddha' is typisch Zen, het zou niet in het hoofd van een Theravada/vipassana-beoefenaar op komen, zo iets te zeggen.

In de slotparagraaf 'Krompassie ' (ik houd niet van woordspelingen) van dit hoofdstuk komt Maex ook weer uitgebreid aan het woord. "Aan goede mindfulness is volgens Maex liefde inherent. Lukt het niet dit op te roepen, dan heb je niet goed gemediteerd ... Volgens Maex is het mededogen dat we in ons hebben een natuurlijk gegeven. Dat zou mooi zijn, maar het is enigszins naïef omdat het uitgaat van een door veel mensen, inclusief mijzelf, beleden ideaal." (p 135)
'Naïef' dat vind ik ook, maar meer dan dat: ik vind het onjuist. Vipassana en in mijn opvatting dus ook mindfulness is er niet alleen voor positief ingestelde romantische mensen, maar ook voor nerds, ergens in het autistisch spectrum; en er hoeft niet alleen gestreefd te worden naar het cultiveren van mooie gevoelens zoals 'liefde'; in de meditatie mogen alle gevoelens (en fysieke pijnen en andere zaken) naar boven komen maar ook lelijke zaken, daar probeer je onbevooroordeeld tegenover te staan.
In de volgende pagina's noemt van der Velde steeds meer de nadelen en gevaren van het naïeve standpunt, ook als hij het mindful (?) zwaardvechten van Aris analyseert. (En terecht, vind ik)
Als dit stapsgewijs een heel andere inschatting maken dan Maex opzet is van van der Velde, dan zou ik het dialectisch noemen. In ieder geval lijkt hier de nuchtere Hollander met achtergrond dat de mens tot het kwade geneigd is het te winnen van de Vlaming die vanuit een vriendelijke katholieke cultuur liefde en de natuurlijke goedheid van de mens stelt.

Hoofdstuk VIII tenslotte, Flirten met Mindfullness  bevat in mijn beleving het eigenlijke doel van het boek, dat is van Koert van der Velde: "Mindfulness is dus onderdeel van een grotere culturele verandering, die het religieuze vacuüm dat in het Westen na de teloorgang van het christendom is ontstaan, toch weer min of meer religieus weet op te vullen. " (pag. 151). Mij niet gezien. Wat nou vacuüm?
Z'n methode lijkt dezelfde als in vorige hoofdstuk: hij citeert Edel Maex uitgebreid, lijkt met hem mee te gaan maar neemt uiteindelijk afstand: "Hier zien we helaas toch weer de drang tot voor waar houden van een religieus beeld. Je moet toch weer iets geloven, namelijk dat de beleving van ‘heelheid’ de uiteindelijke waarheid over het leven is. Dat geloof is impliciet, want Maex zegt te hebben afgerekend met geloof en vindt dat iedereen, in ieder geval alle mindfulness-beoefenaars, dat ook zouden moeten doen. En daarmee impliceert hij – weliswaar vast ongewild – dat andere mogelijke religieuze invullingen minder waard zijn. Hij neemt één scenario als het enige, terwijl er veel meer visies mogelijk zijn. " (pag. 144)
De strekking van z'n vorige boek 'Flirten met God ' wordt hier toegepast op de (gevorderde) beoefenaar van mindfulness, d.w.z. die zou dat moeten doen.

Over elke zin van dit hoofdstuk zou ik wel met de auteur in discussie kunnen gaan, maar dat doe ik niet. Niet alleen vanwege de noodzakelijke lengte of vanwege mijn luiheid. Maar vooral omdat centraal de term 'agelovige ' staat, en net als bij atheïst is dat een negatieve definitie, een definitie , een frame bedacht door een ander (gelovige?, theïst?). Ik definieer mezelf liever zelf, in m'n eigen termen. En dan kom ik dicht bij wat Stephen Batchelor schrijft in zijn recente boek 'After Buddhism'. Het laatste hoofdstuk daaruit, dat ik nog aan het bestuderen ben, heet 'A Culture of Awakening '. En de laatste van de 'Ten Theses of Secular Dharma ' ( bron hier ) luidt:
"10.  A practitioner of the dharma aspires to nurture a culture of awakening that finds its
       inspiration in Buddhist and non-Buddhist, religious and secular sources alike. ".
Is dat religieus? Ik ben niet zo van die term, niet vanwege een of ander jeugdtrauma maar omdat 'religie' voor mij ook zingeving betekent, en ik steeds weer ontdek dat mijn gevel en mening is: wijs blij dat het leven geen zin heeft.
Maar de beoefenaar van mindfulness (a la Kabat-Zinn) moet na lezing van dit boek zelf maar bepalen of hij of zij religieus door het leven wil gaan.

=======================================================================

Een aantal van de punten uit deze boekbespreking werk ik hieronder verder uit, nog subjectiever dan de bespreking (uiteraard) toch al was.

Als eerste thema: het benadrukken van verschillen, het kunnen onderscheiden.

(1) Over welk boeddhisme hebben we het eigenlijk ?

De mindfulness waar we het hier over hebben is de set methoden ontwikkeld door in de eerste plaats Kabat-Zinn. Het heeft meerdere wortels, één van de meest belangrijkste daarvan bij hem en bij anderen die die methoden werden hebben ontwikkeld, is de vipassana.
Een, eigenlijk twee meditatie-methoden ontwikkeld in het begin c.q. in het midden in de 20e eeuw in Birma; de eerste - die door Mahasi Sayadav - nadrukkelijk als onderdeel van (de religie) Theravada-boeddhisme; de tweede - die door Goenka - wat verhuld.
In dit licht is het vreemd dat van der Velde de Zen-boeddhist (tevens mindfulness-trainer) Edel Maex zoveel aan het woord laat, en vipassana-leraren zoals Jotika niet. Ook niet de Amerikaanse leraren insight meditation zoals Sharon Salzberg, Jack Kornfield en Joseph Goldstein. Van de vipassana gaat hij (het onderscheid niet makend) alleen op de Goenka-vorm in.
In Bijlage 2 geef ik de resultaat van de telling hoeveel keer namen van centrale begrippen en personen uit de vipassana/mindfulness in 'Geen Gezweef' voor komen, ook de ontbrekende!
Ook is het in dit licht vreemd dat van der Velde nogal wat aandacht besteed aan de martial arts van ene Aris. Ongetwijfeld moet men mindful met zwaarden omgaan, maar dit heeft toch niets met mindfulness, de methode, te maken?

------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
(2) Boeddhisme ←→ Mindfulness; oorzaak ←→ gevolg

Hoewel de mindfulness-beweging maar een klein beetje met de farmaceutische industrie vergeleken kan worden, toch de metafoor van 'het werkzame deel ': van planten waarvan al eeuwen de helende werking bekend is, wordt het 'werkzame deel' gezocht en chemisch geanalyseerd. Vervolgens wordt dit molecuul gesynthetiseerd en als medicijn in de handel gebracht. 'Veel beter als het originele plantenextract want gestandaardiseerd en zuiverder' (en veel duurder). De plant wordt als zijnde oninteressant terzijde gegooid.

Een vraag die mij wel eens bezig houdt: Wat blijft er over van de vipassana (meer en meer te noemen 'inzichstmeditatie') als onderdeel van de beoefening van het Achtvoudige Pad, nadat de mindfulness over 10 à 25 jaar de interesse niet langer meer heeft?
Of dit ook degenen actief in de mindfulness-beweging bezig houdt, mogelijk niet; of als ze er wel iets over zeggen, is het vanuit een (volgens mij) bij mindfulness horend 'positief denken': dat het een verrijking blijkt te zijn. Van der Velde spreekt in dit verband - niet vanuit de invalshoek vipassana maar vanuit de invalshoek mindfulness - over een 'religioserende tendens' van (gevorderde) mindfulness-beoefening; zie pagina's 70 en 118 van zijn boek. Of ik daar zo blij mee ben? Ik ben niet zo van een positieve religie.

=======================================================================

Mindfulness, ethiek en religiositeit: twee thema's

(1)  Hoe zit het met de relatie tussen mindfulness en ethiek ?

Is mindfulness puur een seculiere techniek, gericht op het cognitieve functioneren van de mens? Is met de transformatie vipassana --> mindfulness de ethische dimensie losgelaten? Kan dat eigenlijk wel, is de ethiek niet ingebouwd in de vipassana, 'embodied' zoals Grossman (zie Bijlage 3) het beschrijft?
Voor mij wat lastig te beantwoorden omdat in mijn opvatting de vipassana zelf, de Westerse inzichtsmeditatie dan, zelf niet veel ethiek meer in zich heeft, zoals ik een hier en hier schreef.

Daarin merkte ik o.a. opdat twee typen ethiek onderscheiden worden (door bv leraren):
a.  De (traditionele, discipline-gerichte) vijf gedragsvoorschriften in het dagelijks leven;
    (of acht in vipassana retraites): Niet doden, niet stelen, geen seksueel wangedrag,
    niet liegen/kwaadspreken, geen alcoholische dranken of verdovende middelen.
b.  De zachte positieve ethische attitudes zoals liefdevolle vriendelijkheid, mildheid,
    compassie, mededogen. Ook 'wijsheid' wordt hier soms toe gerekend, maar
    dat is m.i. geen trainbare attitude maar een resultaat, een geschenk.

Het is verbazingwekkend dat Mahayana-auteurs automatisch en alleen aan de zachte, de lieve attitudes, met name compassie, denken als het over ethiek gaat. Die attitude wordt de mediterende dan geacht al te hebben (een soort Boeddha-Natuur, al wordt die term in de mindfulness natuurlijk vermeden). Edel Maex is hiervan voor mij een duidelijk voorbeeld.
Daar staat tegenover dat Theravadins automatisch primair aan de discipline-gerichte ethiek denken, de laatste jaren steeds meer gecombineerd met de Brahmavihara liefdevolle vriendelijkheid (metta) en compassie (karuna): géén voorschriften, géén attitudes, maar geestestoestanden die men probeert te bereiken in en door de meditatie.

Voor wie zich meer in het thema 'mindfulness en ethiek' wil begeven: in Bijlage 4 geef ik een aantal belangrijke maar moeilijke artikelen weer; de discussie wordt stevig gevoerd (in Amerika).

------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

(2)   Is mindfulness toch wel een religie? ; oftewel:
     Heeft de mindfulness-beweging religieuze trekken?

Wat is 'religie'? Zie bv Wikpedia , ik prefereer de benaderinng van Mircea Eliade, 'die de nadruk legt op het hunkeren naar perfectie die niet van deze wereld is, de zoektocht naar zin en betekenis en het zoeken naar patronen in de mythologie ...')
Nee, zeggen de hardcore mindfulness-trainers, met name die in de reguliere gezondheidszorg.
Toch wel, stiekum zegt van der Velde. Nog explicieter dan in z'n boek zegt hij dit in 'NieuwWij'
 "Voor hele volksstammen is mindfulness eigenlijk wetenschappelijk bewezen religie. Ze zijn diep
  gelovig, maar hebben dat niet door".  Een heel onwetenschappelijke ongefundeerde opmerking.
Ja, is het antwoord van Wilson, niet een Aziatische, maar een Westerse, althans Amerikaanse !
  Zie mijn bespreking van 8 maart van zijn boek.

Ja, is ook het antwoord van Jessie Sun, maar impliciet. Haar overigens neutrale overzichtsartikel over ('Mindfulness in Context ') heeft als conclusie o.a. dat de populariteit van het concept mindfulness het resultaat is van 'strategische oversimplificatie' en het her-framen van mindfulness als een geseculariseerde en instrumentele techniek. Ze rondt haar conclusie af met:
" Het mainstream worden van mindfulness heeft op zijn beurt een meer kritische en reflecterende discussies op gang gebracht over de vraag of dit een aanpassing van het boeddhisme zelf betekent, met de zorgen en beloften die dit met zich mee kan brengen ... Alleen de tijd zal leren of de seculiere mindfulness haar transformatieve potentieel zal realiseren, maar de deur staat weer wijd open, klaar om de mogelijkheid van veelbelovende ontwikkelingen te verwelkomen.
Daarom ben ik dolblij om te zien hoe deze voorzichtige nieuwe discours blijft evolueren, en om te zien hoe het proces mogelijk meer wijsheid, mededogen en bewustzijn in de wereld bevordert. "
Welhaast messianistisch, zou ik zeggen.

=======================================================================

Een klokkenluidersregeling ten aanzien van  seksueel misbruik

Het adoreren van de leraar en (ik zie een verband tussen die twee) het seksueel misbruik door een leraar komt in 'Geen Gezweef' kort aan de orde.
Ik neem aan dat het ook in de seculiere mindfulness gebeurt of in ieder geval kan gebeuren.

Het is goed dat een toenemend aantal sangha's een 'Ethische Code' heeft, zoals nu ook SanghaMetta
Maar ontbreekt nog iets aan. Het thema van het misbruik komt hierin aan de orde maar het thema van het zwijgen niet.
SanghaMetta koppelt de code aan de derde van de vijf leefregels:   '3. Afzien van seksueel ongeoorloofd gedrag.  Dit geldt voor iedereen.'

In het verlengde daarvan stel ik voor het thema van de zwijgcultuur aan de orde te stellen door aan te haken bij de vierde van de vijf leefregels:   '4. Het vermijden van onjuist spreken. '
De strekking daarvan: Het is gewenst dat voor iemand die weet heeft van een seksuele relatie tussen leraar en leerling verschillende wegen open staan om het 'juiste spreken' daarop toe te passen. Zo iemand is, als hij/zij integer met de kennis oom gaat, in feite een klokkenluider. Allereerst dient er een mogelijkheid te komen, dit (vertrouwelijk) in de eigen sangha aan de orde te stellen. Maar daarachter dient er daarvoor een 'klokkenluidersregeling ' gemaakt te worden. Niet op sangha-niveau, maar landelijk; misbruik komt in alle vormen van boeddhisme voor!
Naast 'het juiste spreken' en het 'onjuiste spreken' en 'het juiste zwijgen' is er immers ook het 'onjuiste zwijgen '. Wellicht kan ik degenen die twijfelen aan de noodzaak van het kunnen 'klokkenluiden' hiermee overtuigen: bij het ontbreken ervan is de kans groot dat er geroddeld wordt over het misbruik; en 'roddelen' is evident onjuist spreken en evident onheilzaam. En er is jarenlang geroddeld, zowel in de zaak Mettavihari als in de zaak van Zen Amsterdam etc.

Verder lijkt het me mogelijk niet alleen seksueel misbruik maar ook financieel wangedrag van een leraar of een bestuurslid aan de orde te stellen, alsmede ontstane financiële afhankelijkheid tussen leraar en leerling. Wellicht kan dit in dezelfde regeling.

Update 9 december
"In Katlijk en Oudehorne, gemeente Heerenveen, vindt jaarlijks in de periode van 21 t/m 31 december een bijzonder oud volksgebruik plaats, het zogenaamde ‘Sint Thomasluiden’.
U kunt  HIER  even luisteren hoe dat klinkt."

=======================================================================

Conclusie

'Geen Gezweef ' is boeiend en informatief maar vertoont ook een gepreoccupeerdheid van de auteur met de vermeende verborgen religiositeit van mindfulness-trainers. En meer gericht is op zen à la Maex dan op vipassana à la Mahasi.
Mijn vermoeden is dat de hype-kant van mindfulness haar langste tijd heeft gehad en dat mindfulness één van de methoden blijft die een GGZ-hulpverlener soms, met een specifiek indicatie-gebied zal blijven hanteren, naast andere methoden, als maatwerk.
Mindfulness als een soort religie voor agelovigen: dat zie ik niet gebeuren. Van der Velde wil een discussie over deze pamfletkant van z'n boek: ik heb hierbij een kleine bijdrage daaraan geleverd en hoop op voortzetting van deze discussie. En er meer onbevangen onderzoek komt.

De toekomst van de inzichtsmeditatie in Nederland, voorheen bekend als vipassana, blijft ongewis. De kans dat die verder marginaliseert neemt toe naarmate de smaakmakers van deze beweging langer nalaten met een echt antwoord op de Mettavihari-crisis  te komen.
De hamvraag is of van loutering - bij de Mettavihari-leerlingen - sprake is? En dat er duidelijkheid komt over de moreel en spiritueel ongeldige 'transmissie ' van het leraarschap door Mettavihari in 2006. Mogelijk biedt een bijeenkomst volgende week duidelijkheid en kans op verandering.

=======================================================================
Bijlagen       Alle vertalingen Engels → Nederlands zijn van mij; Joop R.
=======================================================================

BIJLAGE 1

Een 'Onderzoek naar de effectiviteit van Mindfulness '
Een uitgave (uit 2010) van het 'PLATFORM AANDACHTTRAINING'.  Bron:  hier
Wat ik bedenkelijk vind is dat er in dit overzicht geen enkele negatief resultaat voorkomt, geen thema waarin mindfulness niet werkt of zelfs negatief werkt, geen contra-indicaties.
Dit is niet geloofwaardig.

" Rachel van der Meulen (Universiteit van Amsterdam), Rob Brandsma (Centrum voor Mindfulness Amsterdam)

Er zijn honderden studies gepubliceerd over de effecten van mindfulness. Hieronder vind je een overzicht, onderverdeeld naar thema.
Het effect van Mindfulness is de afgelopen 25 jaar veelvuldig wetenschappelijk onderzocht. Inmiddels zijn er honderden studies gepubliceerd over de effecten van mindfulnessinterventies. Onderzochte mindfulnesstrainingen zijn onder andere de mindfulness-based stress reduction (MBSR), de mindfulness-based cognitive therapy (MBCT) en de dialectical behaviour therapy (DBT). Hieronder worden de resultaten van de belangrijkste studies en overzichtstudies weergegeven.

Samenvatting
Onderzoek laat zien dat mindfulness effectief is zowel in een “normale” populatie als bij groepen in een therapeutische setting. Mindfulness zorgt voor een hogere kwaliteit van leven en brengt positieve veranderingen teweeg in cognitief en neurobiologisch functioneren. Tevens transformeert mindfulness de manier waarop iemand naar zichzelf en naar de wereld kijkt en daar vervolgens op reageert. Deze brede werkzaamheid zorgt ervoor, dat mindfulness toepasbaar is bij een grote verscheidenheid aan problematiek. Verschillende onderzoeken tonen aan dat mindfulness positieve veranderingen teweeg brengt bij een grote hoeveelheid verschillende psychische stoornissen en medische condities. Mindfulness is bij de behandeling van bepaalde problematiek zelfs superieur aan andere behandelmethoden. "

=======================================================================

BIJLAGE 2

Aantal malen dat een woord voor komt in 'Geen Gezweef!'

Religie/religieuze 259 x
(Edel) Maex         50 x
Kabat-Zinn           38 x
vipassana             36 x
ademhaling          23 x
compassie            23 x
mededogen          19 x
liefde                    15 x
zen                       14 x
Thich Nhat Hanh 10 x
Goenka                 9 x
concentratie          8 x
ethisch                  7 x
ethiek                    4 x
moraal                  4 x
religioserende       3 x
Barendrecht          3 x
registreren            3 x
5 voorschriften      2 x
Theravada            1 x
bewonderen          1 x (Thich N.H)
Goldstein              1 x
Kornfield               0 x
Mahasi                  0 x
label                      0 x
benoemen             0 x
Jotika                    0 x
Pandita                 0 x
Gunaratana          0 x
Frits Koster           0 x
Salzberg               0 x
JohanTinge          0 x
Chris Grijns          0 x

=======================================================================

BIJLAGE 3

Mindfulness: Awareness Informed by an Embodied Ethic
door Paul Grossman
Hier te vinden

"Samenvatting

De westerse psychologie, psychotherapie en geneeskunde hebben onlangs praktijken omarmd, die gericht zijn op het kweken van een bepaald soort aandachtigheid (Engels: 'awareness'), genoemd mindfulness. Uit de context gehaald van zijn boeddhistische psychologische, filosofische en religieuze oorsprong, hebben de definities van mindfulness in de westerse wetenschap louter verschijnselen van aandachtigheid en cognitie benadrukt.
Hier wordt (echter) mindfulness beschreven als een daad van belichaamde ethiek, diep zittend in het weefsel van het boeddhistische epistemologische en ethische systeem, een systeem gericht op het begrijpen van het ervaren en het verlichten van lijden. Het type van moment tot moment bewust zijn van de waargenomen ervaring, karakteristiek voor mindfulness, vereist het bevorderen van attitude-kwaliteiten van goedheid, geduld, tolerantie, vrijgevigheid, compassie en moed: anders raakt men verloren in analyse, oordelen en/of herkauwen. Samen vormen deze en soortgelijke welwillende attituden een systeem van ethische waarden, volledig congruent met boeddhistische ethiek. Het bereiken van een dergelijke houding tijdens mindfulness-beoefening wordt vaak geassocieerd met een ervaren gevoel van mentaal en fysiek welbevinden (d.w.z. belichaming, Engels: 'embodiment'), mogelijk zelfs onder onaangename omstandigheden.
Op deze wijze is mindfulness zelf een beoefenen van het voeden en ontwikkelen van openhartige, gulle, ethische waarden; en, daarmee verbonden, het begrijpen van het ervarene.
Binnen dit kader kan mindfulness worden gedefinieerd als een daad van onbevooroordeelde, openhartige, gelijkmoedige ervaring van alle waarneembare gebeurtenissen en processen zoals ze zich ontvouwen van moment tot moment. "

Opmerking: als ik Grossman goed begrijp, zou ik 'Embodied Ethic', letterlijk 'belichaamde ethiek', naar zijn intentie vertalen als 'Ingebouwde Ethiek '.    Zoals Grossman in de conclusie van z'n artikel zegt: "It is embodied because it is no abstraction: we feel it in our bodies and our minds.
A spectrum of integrally related ethical qualities—kindness, compassion, equanimity, tolerance, generosity, courage, just to name a few—becomes associated with the physical and mental perception of a special state of eudemonia (Ned.: staat van gelukzaligheid), which for many people may have never or only rarely experienced before."   Onderstreping door mij; Joop R

=======================================================================

BIJLAGE 4

Boeddhisme, mindfulness en ethiek: een in 2015 in Amerika gevoerde discussie

Traditional and Contemporary Mindfulness: Finding the Middle Path in the Tangle of Concerns
Lynette M. Monteiro, R.F. Musten, Jane Compson

Hier, eerste pagina's , en  Hier, inloggen op 'Academia' te vinden;  Reflectie op het artikel

" Samenvatting

De hedendaagse mindfulness is uitgegroeid naar talloze seculiere en klinische programma's. Deze snelle groei heeft twee zware zorgen veroorzaakt bij de Boeddhistische gemeenschap: de juistheid van de basisteksten en de gevolgen van de niet expliciet opnemen van de ethiek als onderdeel van de leer. Specifieke problemen omvatten een mogelijke verzwakking van het concept van de juiste aandachtigheid en, daarmee samenhangend, het misverstaan van de bedoeling van mindfulness als een techniek voor de verlichting van de symptomen. Met betrekking tot de afwezigheid van expliciete ethiek in de teksten is de bezorgdheid geuit dat deze nalatigheid het risico van verkeerd begrijpen van de beoefening van mindfulness bevat, zodat ze meer kwaad dan goed doet.
Dit artikel onderzoekt de belangrijkste punten van kritiek door de Traditionele Mindfulness [de auteurs bedoelen de traditionele boeddhistische meditatie; Joop R] gemeenschap geuit en beoordeelt de geldigheid van deze kritiek. De dialoog tussen de traditionele en hedendaagse mindfulness beoefenaars is een kans om de conceptuele integriteit van mindfulness-gebaseerde interventies (MBI's) met betrekking tot 'juiste aandacht' te onderzoeken, te beoordelen of MBI's de factoren bevat die verder reiken dan symptoom-behandeling, en nadenken over de kwesties met betrekking tot het onderwijzen van ethiek als onderdeel van een MBI-programma. Omdat ethiek in de Traditionele Mindfulness als een basis voor een meditatieve praktijk wordt gezien, wordt dit in detail onderzocht voor zijn potentiële bijdrage aan de MBI's. "


Dit artikel riep de nodige reacties op. Ik vermeld er een paar

' Clearing the Muddled Path of Traditional and Contemporary Mindfulness:
  a Response to Monteiro, Musten, and Compson '
door Ronald E. Purser
Bronnen: hier  en  hier

' What's Ethics Got to Do with It?
  The misguided debate about mindfulness and morality '
door Richard K. Payne      
Bron: hier

Met vervolgartikel van Payne, inclusief een discussie met ethiek-deskundige Justin Whitaker:
'Narratives and trajectories: morality and meditation '
Bron: hier

Een stevig artikel ook van  Ronald Purser :
' Clearing the Muddled Path of Traditional and Contemporary
  Mindfulness: a Response to Monteiro, Musten, and Compson '
Bron: hier

Een weerwoord tenslotte van  Compson en Monteiro :
' Still Exploring the Middle Path: a Response to Commentaries '
Bron: hier  of  hier